Sulton Jo'ra

Sulton Jo'ra (asl ism-sharifi Sulton Jo'rayev) 1910-yil 15-yanvarda Buxoro viloyatining hozirgi Shofirkon tumanidagi Qog'oltom qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Ota-onasidan erta ayrilib, Buxoroga — opasining qo'liga ketgan va shu shaharda o'qigan. 1930-yilda Buxoro pedagogika texnikumini tamomlagan; o'qish yillarida kattalarni savodga o'rgatish kurslarini tashkil etish va ularda dars berishda qatnashgan. O'zbek tilidan tashqari rus, tojik, tatar va qozoq tillarini bilgan.

Ilk she'ri «Mehnat qo'ynida» 1927-yilda «Yangi yo'l» jurnalida bosilgan, birinchi to'plami «She'rlar» 1933-yilda chiqqan. 1930–1936-yillarda maktablarda o'qituvchi bo'lgan, so'ng Andijonga ko'chgan: 1936–1939-yillarda Andijon pedagogika institutida o'qigan va shu yerda, keyinroq o'qituvchilar institutida ona tili va adabiyotdan dars bergan. Bolalar uchun ko'p yozgan: «Harflar paradi», «Tinish belgilarining majlisi», «Yolg'onchi», «Oy nechta» kabi she'rlarida maktab va til darslarini o'yin shaklida bayon qilgan.

1930-yillar oxiri shoir ijodining eng barakali davri bo'lgan. 1938-yilda italyan olimi Jordano Bruno haqida «Bruno» dostonini yozgan. 1939-yilda «Fidokor» to'plami, «Parvoznoma» balladasi, xalq og'zaki ijodi motivlariga tayangan «Zangori gilam» va «Qaldirg'och» she'riy ertaklari hamda o'sha yili qurilgan Katta Farg'ona kanaliga bag'ishlangan «Karim va Qunduz» dostoni yaratilgan. 1939-yilda nashr etilgan sovet «Adabiyot ensiklopediyasi» Sulton Jo'rani o'zbek she'r tuzilishidagi yangilikchilardan biri deb atab, uning dostonlaridan Bruno haqidagi va kanal haqidagisini alohida ta'kidlagan. Shu yili u «Hurmat belgisi» ordeni bilan taqdirlangan.

1941-yilda «Moskva» to'plami chiqqan. Urush boshlanganda frontga chaqirilmaslik huquqi bo'lsa-da, u qayta-qayta ariza berib, 1942-yilda armiyaga ko'ngilli bo'lib ketgan va pulemyotchi sifatida jang qilgan. Frontda yozgan she'rlari harbiy gazetalarda bosilgan; «Pulemyotchi ovozi», «To'pchi Muhammad», «Nayzamiz», «Chavandoz», yaqinlarini sog'inib yozilgan «Sog'inchli salom» shular jumlasidan. Uning so'nggi asari — Vosit Sa'dulla bilan hamkorlikda yozilgan «Iroda» dramasi (1942) Andijon viloyat teatrida sahnalashtirilgan.

1943-yil noyabrida Belorus frontidagi janglarda, Gomel viloyatining Loyev tumanidagi Borshchovka qishlog'i uchun bo'lgan jangda Sulton Jo'ra og'ir yaralangan va 14-noyabrda Pustaya Gryada qishlog'idagi tibbiy-sanitariya batalonida vafot etgan. Avval shu qishloqqa dafn qilingan, keyinroq xoki Loyev tumanidagi Kozerogi qishlog'idagi birodarlar qabriga ko'chirilgan. Vafotidan so'ng II darajali Vatan urushi ordeni bilan mukofotlangan.

Shoirning kitoblari vafotidan keyin ham chiqib turgan: 1951-yilda Dmitriy Kovalyov tarjimasida rus tilidagi «Stixi» («She'rlar») to'plami, o'zbek tilida «Yomg'irdan so'ng» (1965) va «She'rlar» (1973) nashr etilgan; adabiyotshunos G'. Mo'minov unga «Otashqalb shoir» (1970) kitobini bag'ishlagan. Andijon, Buxoro va Shofirkondagi ko'chalar, Shofirkon tumanidagi maktab, Gomel shahridagi va Kozerogi qishlog'idagi ko'chalar uning nomi bilan ataladi. Rafiqasi Mohira Jo'rayeva bilan to'rt farzand ko'rgan — Botir, Nuriya, Rumiya va Ilhomiya; kenja qizi bolaligida vafot etgan.