
Turor Risqulov
Qozoq millatidan chiqqan sovet davlat arbobi: Turkiston ASSR MIK raisi (1920) va Xalq Komissarlari Soveti raisi (1922–1924), RSFSR XKS raisining o'rinbosari; 1938-yilda otib tashlangan, 1956-yilda oqlangan.
- Faoliyat:
- Siyosatchi, Davlat rahbari, Vazir
- Hayot yillari:
- 26 dekabr 1894(43 yosh) ♑ — 10 fevral 1938
Biografiya
Turor Risqulov 1920–1924-yillarda Turkiston Avtonom Sovet Respublikasining eng yuqori lavozimlarini egallagan, millati qozoq bo'lgan sovet davlat va partiya arbobi edi. U Turkiston xalqlarini yagona respublika doirasida saqlab qolish tarafdori sifatida tanilgan, keyinchalik Moskvada Rossiya hukumatining yuqori pog'onasiga ko'tarilgan va 1937-yilgi qatag'on davrida hibsga olingan.
U 1894-yil 26-dekabrda (eski uslubda 14-dekabrda) Yettisuv viloyati Vernyy uyezdining Sharqiy Turg'ay volostida, kambag'al chorvador oilasida tug'ilgan. Ilk bilimni qamoqxonadagi savod maktabida, so'ng Merke shahridagi rus-tuzem maktabida olgan, Bishkekdagi qishloq xo'jaligi bilim yurtini tamomlagan (1907–1914). 1914-yilda Toshkentga kelib, 1916-yilgi mustamlakachilikka qarshi qo'zg'olonda qatnashgan, 1916–1917-yillarda Toshkent o'qituvchilar institutida o'qigan.
1918–1924-yillarda Turkistonda bir qator mas'ul lavozimlarni egalladi: Sog'liqni saqlash xalq komissari (1918–1919), ocharchilikka qarshi kurash Markaziy komissiyasi raisi (1918–1919), 1920-yil yanvardan iyulgacha Turkiston ASSR Markaziy Ijroiya Komiteti raisi, 1922-yil kuzidan 1924-yil boshigacha esa respublika Xalq Komissarlari Soveti raisi. Bu yillarda u ocharchilik oqibatlarini bartaraf etishga urindi, Moskvaning mahalliy aholiga munosabatini ochiq tanqid qildi hamda «Turk respublikasi» va «Turk kompartiyasi» tuzish g'oyasini ilgari surdi. Markaz bu taklifni qabul qilmadi.
1920–1922-yillarda u RSFSR Millatlar ishlari xalq komissarining ikkinchi o'rinbosari bo'lib, Ozarbayjondagi vakil vazifasini ham bajargan. Markaziy Osiyoda milliy-hududiy chegaralanishga tayyorgarlik boshlangach, 1924-yil fevralda Moskvaga chaqirib olindi: Kominternning Yaqin Sharq bo'limida ishladi, 1924–1926-yillarda Mo'g'uliston Xalq Respublikasida maslahatchi bo'ldi, 1926–1936-yillarda (ayrim manbalarda 1937-yilgacha) RSFSR Xalq Komissarlari Soveti raisining o'rinbosari lavozimida faoliyat yuritdi. 1916-yilgi qo'zg'olon va Turkiston tarixiga oid maqolalar yozgan; «Inqilob va Turkistonning tub aholisi» asarining birinchi qismi 1925-yilda Toshkentda chop etilgan.
Risqulov 1937-yil may oyida Moskvada hibsga olindi, o'lim jazosiga hukm qilindi va 1938-yil 10-fevralda otib tashlandi. Ish 1956-yilda bekor qilinib, u oqlandi. Uning nomi Qozog'istonda bir tuman, ko'cha va tashkilotlarga berilgan.
Hayot yo'li
- 1894Tug'ilishi
Yettisuv viloyatida, chorvador oilasida tug'ildi.
- 1916–19171916-yilgi qo'zg'olon
Qo'zg'olonda qatnashdi, Toshkent o'qituvchilar institutida o'qidi.
- 1918–1919Sog'liqni saqlash xalq komissari
Turkiston respublikasida sog'liqni saqlashga rahbarlik qildi, ocharchilikka qarshi kurash komissiyasini boshqardi.
- 1920MIK raisi
Yanvardan iyulgacha Turkiston ASSR Markaziy Ijroiya Komiteti raisi.
- 1920–1922Millatlar ishlari xalq komissarligi
RSFSR Millatlar ishlari xalq komissarining o'rinbosari, Ozarbayjondagi vakil.
- 1922–1924Xalq Komissarlari Soveti raisi
Turkiston ASSR hukumatiga rahbarlik qildi; 1924-yil fevralda Moskvaga chaqirildi.
- 1924–1926Komintern va Mo'g'uliston
Kominternning Yaqin Sharq bo'limida ishladi, Mo'g'ulistonda maslahatchi bo'ldi.
- 1926–1936RSFSR XKS raisining o'rinbosari
Rossiya hukumatida muovin lavozimida ishladi.
- 1937–1938Hibsga olinishi va o'lim
1937-yil may oyida hibsga olindi, 1938-yil 10-fevralda otib tashlandi; 1956-yilda oqlandi.