
Usmonxo'ja Po'latxo'jayev
Buxoro jadidchilik harakati namoyandasi, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Markaziy Ijroiya Qo'mitasining birinchi raisi; 1922-yildan muhojirlikda, Turkiyada yashagan.
- Faoliyat:
- Siyosatchi, Vazir
- Taxallusi:
- Usmon Xo'ja
- Hayot yillari:
- 1878 — 28 iyul 1968
- Tug'ilgan joy:
- Buxoro
- Otasi:
- Qori Po'latxo'ja
- Onasi:
- Fotma Oyim
Biografiya
Usmonxo'ja Po'latxo'jayev Buxorodagi jadidchilik harakatining vakili va Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BXSR) Markaziy Ijroiya Qo'mitasining birinchi raisi bo'lgan; keyingi yillarini Turkiyada o'tkazgan. U 1878-yilda Buxoroda savdogar oilasida tug'ilgan. Madrasada boshlang'ich ta'lim olgach, shaharda ochilgan dastlabki yangi usul maktablaridan birini tashkil etgan; unda bolalarga ona tili, matematika, tarix, geografiya va boshqa fanlar o'rgatilgan.
1908-yildan Istanbulda tahsil olgan, 1912–1913-yillarda Buxoroga qaytgan. «Tarbiyai atfol» yashirin tashkilotining faol a'zolaridan biri bo'lib qolgan, 1917-yilda Yosh buxoroliklar partiyasi Markaziy Qo'mitasiga kiritilgan.
Kolesov voqealaridan keyin, 1918-yilning aprelida, Toshkentda Yosh buxoroliklar orasidan so'l eserlar guruhini tuzgan. 1920-yil fevralida partiyaning Turkiston Markaziy byurosiga a'zo bo'lgan.
Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tashkil etilgach, 1920-yilda moliya noziri, 1921-yilda Davlat nazorati noziri bo'lgan; 1921-yil avgustidan 1922-yil boshigacha Markaziy Ijroiya Qo'mitasining ilk raisi sifatida ishlagan. Hukumatdagi ko'pchilik hamkasblari kabi u Buxoroni o'z milliy armiyasi va hukumati bo'lgan mustaqil davlatga aylantirmoqchi bo'lgan va Qizil Armiya bo'linmalarining respublikadan chiqarilishini hamda Buxoro mustaqilligini izchil talab qilgan.
1922-yilda sovetlar bilan aloqani uzib, Kobulga yo'l olgan; 29-aprelda BXSR davlat boshlig'i sifatida Afg'oniston amiri Omonullaxon bilan bitim imzolagan. Buxoro milliy armiyasi uchun chet eldan qurol sotib olishga uringan.
Keyinroq Turkiyaga hijrat qilib, Istanbul va Ankarada yashagan va turkistonlik muhojirlarning yetakchilaridan biriga aylangan. Ankarada Turk madaniyatini tadqiq etish institutining tashkil etilishida faol ishtirok etgan. Turkiston tarixi va madaniyatiga bag'ishlangan ko'p asarlar, jumladan «Turkiston» risolasi (Istanbul, 1936) uning qalamiga mansub. U 1968-yil 28-iyulda Istanbulda vafot etgan va Uskudardagi O'zbeklar takyasi maqbarasiga dafn qilingan. Turkiyada Osman Kocaoğlu nomi bilan ham tanilgan.
«Tarbiyai atfol» yashirin tashkiloti 1910-yilda tuzilgan va Po'latxo'jayev uning faol ishtirokchilari qatoriga kirgan.
Sovet hukumati bilan yo'llari ajralgach, u uzoq yillar muhojirlikda yashadi: Afg'onistonda, so'ng Turkiyada, keyinroq Polsha va Eronda ham bo'ldi. Istanbulda 1927-yildan Turkiston mustaqilligi g'oyasini targ'ib qiluvchi «Yangi Turkiston» jurnalini nashr ettirdi; bu yo'nalishdagi kurash uning keyingi faoliyatining asosiga aylandi.
Karyera
- «Yosh buxoroliklar» partiyasiMarkaziy Qo'mita a'zosi · Buxoro · 1917–1921
- Buxoro Xalq Sovet Respublikasi Xalq Nozirlari KengashiMoliya nozirligi (1920), Davlat nazorati nozirligi (1921), keyin Markaziy Ijroiya Qo'mitasining birinchi raisi (1921–1922) · Buxoro · 1920–1922
Hayot yo'li
- 1878Tug'ilgan
Buxoroda, savdogar oilasida.
- 1908–1912Istanbulda o'qigan
Keyin Buxoroga qaytib, yangi usul maktabini ochgan.
- 1917Markaziy Qo'mita a'zosi
Yosh buxoroliklar partiyasi.
- 1918So'l eserlar guruhi
Aprelda Toshkentda Yosh buxoroliklar orasidan so'l eserlar guruhini tuzgan.
- 1920Moliya noziri
Buxoro Xalq Sovet Respublikasi.
- 1921Davlat nazorati noziri
Avgustdan boshlab Markaziy Ijroiya Qo'mitasini boshqargan.
- 1922Kobulga ketishi
29-aprelda Omonullaxon bilan bitim imzolagan.
- 1936«Turkiston» risolasi
Istanbulda nashr etilgan.
- 1968Vafot etgan
28-iyulda Istanbulda.
Asarlar
- «Turkiston» (1936)Risola