Buxorolik shoir, adabiyotshunos, xattot va geograf; «Tuhfat ul-ahbob fi tazkirat ul-ashob» (1871) tazkirasi muallifi — Qo'qon va Buxoro xonliklari shoirlari haqida qimmatli manba.
Biografiya
Vozeh o'zbek shoiri, adabiyotshunos, xattot va geograf sifatida tanilgan; bu taxallus bo'lib, asl ismi Qori Rahmatullo ibn Ashur Muhammad. U 1817–1818-yillarda Buxoroda tug'ilgan va 1844-yilgacha shahardagi madrasalardan birida tahsil olgan. Eng katta asari — 1871-yilda yozilgan tazkirasi «Tuhfat ul-ahbob fi tazkirat ul-ashob».
Tazkirada Qo'qon va Buxoro xonliklarida yashagan shoirlar hamda davlat arboblari haqida ma'lumot beriladi va ularning asarlaridan namunalar keltiriladi. U XVIII asr va XIX asrning birinchi yarmidagi adabiy muhitni o'rganishda qadrli manba sanaladi. Kitob 29 bobga bo'lingan; boblar shoirlar taxallusining arab alifbosidagi tartibiga ko'ra joylashtirilgan.
Turli janrlarda yozgan Vozeh asarlarini o'zbek, tojik hamda arab tillarida bitgan. She'rlari har xil bayoz va majmualarda uchraydi, o'zi esa devon tuzmagan. Boshqa asarlari qatorida ayollarga qoidalar bayon etilgan «Aqoid un-niso» risolasi bor. «Savonih ul-masolik va farosix ul-mamolik» kitobida (nomi: yo'llar qulayligi, o'lkalar orasidagi masofa) o'sha davrning adabiy-badiiy hamda ijtimoiy-siyosiy hayoti, geografiya va etnografiyaga doir ma'lumotlar mo'l. «Koni lazzat va xoni ne'mat» («Lazzat chashmasi, ne'mat dasturxoni») esa Turkistonda keng tarqalgan non va shirinliklarning salomatlik uchun foydasini bayon etadi.
1853–1856-yillarda Karmana hokimi qoshida xizmat qilgan, biroq saroy muhitiga moslasha olmay Buxoroga qaytgan va umrining oxirigacha kambag'al yashagan. Vafot yili manbalarda 1893 yoki 1894 deb ko'rsatiladi. Asarlarining qo'lyozma nusxalari O'zbekiston Fanlar akademiyasining Qo'lyozmalar instituti va Sharqshunoslik institutida saqlanadi.
Hayot yo'li
- 1817–1818Tug'ilgan
Buxoroda.
- –1844Buxoro madrasasida o'qigan
Buxorodagi madrasalardan birida tahsil olgan
- 1853–1856Karmana hokimi xizmatida
Saroy muhitiga moslasha olmay Buxoroga qaytgan.
- 1871«Tuhfat ul-ahbob» tazkirasi
Qo'qon va Buxoro xonliklarida yashagan shoirlar haqida ma'lumot beradi.
- 1893–1894Vafot etgan
Buxoroda; aniq yil manbalarda turlicha ko'rsatiladi.
Asarlar
- «Aqoid un-niso»Risola
«Ayollar uchun qoidalar» risolasi.
- «Savonih ul-masolik va farosix ul-mamolik»Asar
Geografiya va etnografiyaga oid ma'lumotlarga boy asar.
- «Koni lazzat va xoni ne'mat»Asar
Turkistonda urf bo'lgan non va shirinliklarning foydali xususiyatlari haqida.
- «Tuhfat ul-ahbob fi tazkirat ul-ashob» (1871)Tazkira
29 bobdan iborat tazkira; Qo'qon va Buxoro xonliklari shoirlari va davlat arboblari haqida.