Бухоролик шоир, адабиётшунос, хаттот ва географ; «Туҳфат ул-аҳбоб фи тазкират ул-ашоб» (1871) тазкираси муаллифи — Қўқон ва Бухоро хонликлари шоирлари ҳақида қимматли манба.
Биография
Возеҳ ўзбек шоири, адабиётшунос, хаттот ва географ сифатида танилган; бу тахаллус бўлиб, асл исми Қори Раҳматулло ибн Ашур Муҳаммад. У 1817–1818-йилларда Бухорода туғилган ва 1844-йилгача шаҳардаги мадрасалардан бирида таҳсил олган. Энг катта асари — 1871-йилда ёзилган тазкираси «Туҳфат ул-аҳбоб фи тазкират ул-ашоб».
Тазкирада Қўқон ва Бухоро хонликларида яшаган шоирлар ҳамда давлат арбоблари ҳақида маълумот берилади ва уларнинг асарларидан намуналар келтирилади. У XVIII аср ва XIX асрнинг биринчи ярмидаги адабий муҳитни ўрганишда қадрли манба саналади. Китоб 29 бобга бўлинган; боблар шоирлар тахаллусининг араб алифбосидаги тартибига кўра жойлаштирилган.
Турли жанрларда ёзган Возеҳ асарларини ўзбек, тожик ҳамда араб тилларида битган. Шеърлари ҳар хил баёз ва мажмуаларда учрайди, ўзи эса девон тузмаган. Бошқа асарлари қаторида аёлларга қоидалар баён этилган «Ақоид ун-нисо» рисоласи бор. «Савониҳ ул-масолик ва фаросих ул-мамолик» китобида (номи: йўллар қулайлиги, ўлкалар орасидаги масофа) ўша даврнинг адабий-бадиий ҳамда ижтимоий-сиёсий ҳаёти, география ва этнографияга доир маълумотлар мўл. «Кони лаззат ва хони неъмат» («Лаззат чашмаси, неъмат дастурхони») эса Туркистонда кенг тарқалган нон ва ширинликларнинг саломатлик учун фойдасини баён этади.
1853–1856-йилларда Кармана ҳокими қошида хизмат қилган, бироқ сарой муҳитига мослаша олмай Бухорога қайтган ва умрининг охиригача камбағал яшаган. Вафот йили манбаларда 1893 ёки 1894 деб кўрсатилади. Асарларининг қўлёзма нусхалари Ўзбекистон Фанлар академиясининг Қўлёзмалар институти ва Шарқшунослик институтида сақланади.
Ҳаёт йўли
- 1817–1818Туғилган
Бухорода.
- –1844Бухоро мадрасасида ўқиган
Бухородаги мадрасалардан бирида таҳсил олган
- 1853–1856Кармана ҳокими хизматида
Сарой муҳитига мослаша олмай Бухорога қайтган.
- 1871«Туҳфат ул-аҳбоб» тазкираси
Қўқон ва Бухоро хонликларида яшаган шоирлар ҳақида маълумот беради.
- 1893–1894Вафот этган
Бухорода; аниқ йил манбаларда турлича кўрсатилади.
Асарлар
- «Ақоид ун-нисо»Рисола
«Аёллар учун қоидалар» рисоласи.
- «Савониҳ ул-масолик ва фаросих ул-мамолик»Асар
География ва этнографияга оид маълумотларга бой асар.
- «Кони лаззат ва хони неъмат»Асар
Туркистонда урф бўлган нон ва ширинликларнинг фойдали хусусиятлари ҳақида.
- «Туҳфат ул-аҳбоб фи тазкират ул-ашоб» (1871)Тазкира
29 бобдан иборат тазкира; Қўқон ва Бухоро хонликлари шоирлари ва давлат арбоблари ҳақида.