Абдуллатифхон

Шайбонийлар сулоласидан ҳукмдор, Кўчкунчихоннинг ўғли; 1540-йилдан Самарқандда хон бўлган, шоирлар ва олимларнинг ҳомийси, «Хуш» тахаллуси билан шеър ёзган.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи
Ҳақиқий исми:: Абдуллатиф ибн Кўчкунчи
Тахаллуси:: Хуш
Туғилган:: тахминан 1495 — тахминан 1551
Отаси:: Кўчкунчихон
Фарзандлар:: Абдулсултон, Гадойхон

Биография

Абдуллатифхон шайбонийлар сулоласига мансуб, Кўчкунчихоннинг ўғли. Унинг туғилган йили аниқ эмас: бир қатор манбаларда 1495-йил кўрсатилади, бошқаларида бошқа йил.

Дастлаб у 1537–1538-йилларда Убайдуллахоннинг Хоразмга юришида қатнашган. 1540-йилда Убайдуллахон вафот этгач, ҳокимият қисқа муддатга Кўчкунчихоннинг бошқа ўғли Абдуллахон I га ўтган, унинг вафотидан сўнг Абдуллатифхон Самарқандда хон бўлган.

Бухорода эса Убайдуллахоннинг ўғли Абдулазизхон ҳукмронлик қилган ва Абдуллатифхоннинг ҳокимиятини тан олмаган. Натижада шайбонийлар давлатида икки ҳокимият вужудга келган; низоларни Жуйбор шайхлари ҳал этган. Бу икки ҳокимиятлилик 1550-йилларнинг ўрталаригача давом этган.

Манбаларда Абдуллатифхон Мовароуннаҳр ва шайбонийлар тарихини яхши билувчи, шоирлар ва олимларни ҳимоя қилган ҳукмдор сифатида тилга олинади; ўзи «Хуш» тахаллуси билан шеърлар ёзган. Унинг даврида расмий ҳужжатларда форс тили билан бир қаторда ўзбек тилидан ҳам фойдаланилган.

1551-йилда Тошкент ҳокими Наврўз Аҳмадхон билан бирга Карманага юриш қилган; ҳужум қайтарилган. Абдуллатифхон 1551-йилда (айрим манбаларда 1552-йилда) Самарқандда вафот этган ва отаси ёнида дафн қилинган. Ундан сўнг Самарқандни Наврўз Аҳмадхон (Бароқхон) эгаллаб, шайбонийларнинг олий хони деб эълон қилинган. Абдуллатифхоннинг икки ўғли — Абдулсултон ва Гадойхон — маълум.

Карьера

Бухоро хонлиги
Самарқанд хони (шайбонийлар давлатида) · Бухоро · 1540–1551
Бу лавозимда бўлганлар →

Ҳаёт йўли

тахм. 1495
Туғилиши
Туғилган йили манбаларда тахминий (1495-йил кўрсатилади); туғилган жойи маълум эмас.
1537–1538
Хоразм юриши
Убайдуллахоннинг Хоразмга юришида қатнашган.
1540
Самарқандда ҳокимият
Убайдуллахон ва Абдуллахон I дан сўнг Самарқанд хони бўлган.
1540-йиллар
Икки ҳокимият
Бухородаги Абдулазизхон унинг ҳокимиятини тан олмаган; низоларни Жуйбор шайхлари ҳал этган.
1551
Кармана юриши
Наврўз Аҳмадхон билан бирга Карманага ҳужум қилган; ҳужум қайтарилган.
1551/1552
Вафоти
Самарқандда вафот этган, отаси ёнида дафн қилинган; Самарқандни Наврўз Аҳмадхон эгаллаган.

Мерос

Абдуллатифхон Самарқандни шайбонийлар давлатининг алоҳида маркази сифатида бошқарган ҳукмдор сифатида эсланади. Манбаларда унинг тарих билимдонлиги, шеъриятга қизиқиши («Хуш» тахаллуси), шоирлар ва олимларга ҳомийлиги ҳамда расмий ҳужжатларда ўзбек тилидан фойдаланилгани қайд этилади.

Давр: Шайбонийлар давлати, XVI аср ўрталари

Хоразмга юриш (1537)
Самарқандда ҳокимият бошига келиши (1540)
Карманага юриш (1551)