Абдураҳимбий
Қўқон хонлигини бошқарган Минг сулоласининг иккинчи ҳукмдори (тахминан 1721–1733): Қўқонни доимий пойтахтга айлантирган, Хўжанд ва Андижонни давлатга қўшган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Тахаллуси:
- Соҳибқирон
- Туғилган:
- тахминан 1700 — 1733
- Туғилган жой:
- Фарғона
- Отаси:
- Шоҳруҳбий
- Онаси:
- Нозик ойим
Биография
Абдураҳимбий тахминан 1700-йилда Фарғона водийсида, ўша пайтда Бухоро хонлиги таркибида бўлган ҳудудда туғилган. Унинг туғилган йили манбаларда аниқ эмас: XVII аср охири — 1697 ва 1700-йиллар оралиғи кўрсатилади. У 1709–1721-йилларда Фарғонани бошқарган, ўзбек Минг сулоласининг асосчиси Шоҳруҳбийнинг тўнғич ўғли, онаси Нозик ойим эди.
Отаси вафотидан кейин, тахминан 1721-йилда (айрим ишларда 1722-йил) ҳокимиятни қўлга олиб, Минг уруғидан чиққан иккинчи ҳукмдор бўлди. Унинг ҳукмронлиги Бухоро хонлиги заифлашган даврга тўғри келди, Фарғона ҳукмдорлари бундан фойдаланиб ерларини кенгайтирди.
Унинг даврида Хўжанд ва Андижон давлат таркибига кирди. Хўжанд ҳокими — юз уруғидан бўлган Оқбўтабий билан Абдураҳимбий аввал тинч йўл билан келишмоқчи бўлган, бироқ у музокаралардан бош тортган. Қўқон давлатнинг доимий пойтахтига айланди: у ерда янги қалъа қурилиб, кенг кўламли бунёдкорлик ишлари олиб борилди.
Тарихчилар уни Минг ҳукмдорлари ичида биринчи бўлиб Амир Темурга қиёслаб, «соҳибқирон» деб атаган шахс сифатида тилга олади. Самарқандни бўйсундириш учун Абдураҳимбий Шаҳрисабздаги кенагас ҳукмдорлари билан иттифоқ тузди; 1732-йилда Самарқанд олинди, аммо уни узоқ сақлаб бўлмади.
1733-йилда Абдураҳимбий фитна натижасида ўлдирилди; Википедия маълумотларига кўра, бу Хўжандда содир бўлган. Ҳокимият укаси Абдукаримбийга ўтди, у Бухоронинг Аштархонийлар ҳукмдорлари таъсири остида қолди. Абдураҳимбий вафотидан сўнг давлат у забт этган ерларни қўлдан чиқарди.
Абдураҳимбийнинг ҳукмронлик йиллари Қўқон хонлиги шаклланишидаги муҳим босқич ҳисобланади: унинг даврида давлат Фарғона водийси чегарасидан чиқди, Қўқон эса XIX асргача сақланиб қолган сиёсий марказ мақомини олди.
Ҳаёт йўли
- тахминан 1700Туғилиши
Фарғона водийсида, келажакдаги ҳукмдор Шоҳруҳбий оиласида туғилган; аниқ йили номаълум (манбаларда 1697–1700).
- 1709–1721Отасининг ҳукмронлиги
Минг сулоласи асосчиси Шоҳруҳбий Фарғонани бошқаради; Абдураҳим унинг тўнғич ўғли ва вориси.
- тахминан 1721Тахтга чиқиши
Отаси вафотидан кейин ҳокимиятни олади ва Минг уруғидан иккинчи ҳукмдор бўлади (айрим манбаларда 1722-йил).
- 1720-йилларАндижон ва Хўжанднинг қўшилиши
Хўжанд ҳокими билан тинч музокаралар натижа бермади; иккала шаҳар Қўқон давлати таркибига кирди.
- 1720-йилларҚўқон — доимий пойтахт
Шаҳарда янги қалъа қурилиб, кенг кўламли бунёдкорлик ишлари олиб борилди.
- 1732Самарқанднинг олиниши
Шаҳрисабздаги кенагас ҳукмдорлари билан иттифоқда Самарқандни эгаллади, бироқ уни узоқ ушлаб туролмади.
- 1733Ҳалок бўлиши
Фитна натижасида ўлдирилди; ҳокимият укаси Абдукаримбийга ўтди, босиб олинган ерлар тез орада қўлдан кетди.
Мерос
Абдураҳимбий Минг ҳукмдорлари ерларини Фарғона водийсидан ташқарига кенгайтирди ва Қўқонни пойтахт сифатида мустаҳкамлади; кейинчалик Қўқон хонлиги шунга таянди.
Давр: Мингалар давридаги Қўқон давлати, XVIII аср- Тахтга чиқиши (тахминан шу йили) (1721)
- Самарқанднинг олиниши (1732)
- Фитна натижасида ўлдирилиши (1733)