Эрдонабий

Қўқон хонлигининг 1750-йиллардан 1760-йилларгача ҳукмронлик қилган ҳукмдори, минг уруғи сулоласидан; Ўратепани хонликка қўшган.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи
Ҳақиқий исми:: Абдулқаюмхон
Туғилган:: тахминан 1720 — тахминан 1764
Туғилган жой:: Қўқон, Фарғона
Отаси:: Абдураҳимбий

Биография

Эрдонабий (Ирдана-бий; баъзи манбаларда Абдулқаюмхон, Эрдонабек, Эрдонахон) тахминан 1720-йилда Қўқонда туғилган. У ўзбекларнинг минг уруғидан чиққан Қўқон ҳукмдорлари сулоласига мансуб бўлиб, Абдураҳимбийнинг ўғли, олдинги ҳукмдор Абдукаримбийнинг жияни эди.

Абдукаримбий 1750–1751-йилларда вафот этгач, Қўқон тахти учун минг уруғи вакиллари ўртасида кураш бошланди. Дастлаб ҳокимият Абдукаримбийнинг ўғли Абдураҳмонбийга ўтган; Эрдонабий тахтни тахминан 1751-йилда эгаллади. 1752-йилда уни тахтдан четлатишди: жунғорлар орасида яшаган Бобобек (Бобобий) мамлакатда ўн ойга яқин ҳокимиятни қўлга олди. 1753-йилда Бобобек Бешариқ ёнида ўлдирилди ва Эрдонабий тахтга қайтди.

Ҳокимиятни мустаҳкамлагач, у хонлик ҳудудини кенгайтиришга киришди. Айниқса Ўратепа учун узоқ кураш олиб борди: юришлар муваффақиятсиз тугаб, айрим шаҳарлар қўлга киритилиб яна бой берилган, Ўратепа эса 1758-йилда бўйсундирилган. Мамлакат ичида у адолатли ҳукмдор сифатида тилга олинади; бир қанча жангда, жумладан юз уруғи билан тўқнашувда, оғир мағлубиятга ҳам учраган.

XVIII асрнинг 1760-йиллари бошида Қўқоннинг шарқий қўшнисига айланган Цин империяси билан алоқа ўрнатилди. Ўзбек тарихшунослигида бу даврда Эрдонабий Цинларнинг Туркистонга юришига қарши иттифоқ тузишга уринди, Афғон шоҳи Аҳмадшоҳ Дурронийдан ёрдам сўради, деб ёзилади; сўнгги тадқиқотлар эса Қўқон ва Цин муносабатларини анча ноаниқ деб баҳолайди.

Эрдонабий вафотининг йили манбаларда турлича кўрсатилади: 1762, 1764 ёки 1769–1770 атрофи; хонликдаги ҳукмронлигининг тугаши ҳам шунга мувофиқ фарқ қилади. Унинг ўғли бўлмаган, бешта қизи қолган. Тахтга аввал Сулаймонбий чиққан (у бир неча ой ҳукмронлик қилган), кейин Абдураҳмонбийнинг ўғли Норбўтабий (1770–1801) ўтирган.

Ҳаёт йўли

1720 (тахминан)
Туғилиши
Қўқонда минг уруғидан чиққан ҳукмдорлар оиласида туғилган.
1750–1751
Тахт учун кураш
Амакиси Абдукаримбий вафот этгач, Қўқон тахти учун минг уруғи вакиллари ўртасида кураш бошланган.
1751
Ҳукмронликнинг бошланиши
Қўқон тахтини эгаллаган.
1752–1753
Бобобек даври
Тахтни жунғорлар орасида яшаган Бобобек ўн ойга яқин эгаллаган; у 1753-йилда Бешариқ ёнида ўлдирилган.
1753
Тахтга қайтиши
Эрдонабий ҳокимиятни қайта қўлга олган.
1758
Ўратепа
Узоқ давом этган курашдан сўнг Ўратепани хонликка қўшган.
1762
Цин империяси билан муносабат
Цинларнинг Туркистонга юриши хавфи туфайли Аҳмадшоҳ Дурронийдан ёрдам сўрагани ҳақида ўзбек манбаларида ёзилади.
1762–1770
Вафоти ва меросхўрлар
Вафот йили манбаларда 1762, 1764 ёки 1769–1770 атрофи деб кўрсатилади; тахтни Сулаймонбий, сўнг Норбўтабий эгаллаган.

Мерос

Эрдонабий Қўқон хонлигининг дастлабки ҳукмдорларидан бири бўлиб, хонликни минг уруғи сулоласи остида мустаҳкамлаган ва унинг ҳудудини кенгайтирган. Ўратепа учун олиб борилган кураш кейинги асрларда ҳам хонлик сиёсатининг асосий йўналишларидан бири бўлиб қолган. Ҳукмронлик йиллари ва вафот санаси манбаларда турлича берилади.

Давр: Қўқон хонлиги, XVIII аср ўрталари

Бобобек ҳокимиятни эгаллайди (1752)
Бобобек ўлдирилиб, Эрдонабий тахтга қайтади (1753)
Ўратепа хонликка қўшилади (1758)
Цин империяси билан муносабатлар (1762)