Аброр Ҳидоятов
Ўзбек саҳнасининг фожиавий актёри, СССР халқ артисти (1945); Ҳамлет ва Отелло ролларини ижро этган, Тошкентдаги давлат драма театри унинг номини олиб юрибди.
- Фаолият:
- Актёр, Театр актёри
- Туғилган:
- 1900 — 3 октабр 1958
- Туғилган жой:
- Тошкент
- Турмуш ўртоғи:
- Сора Эшонтўраева
- Фарзандлар:
- Гога Ҳидоятов, Тимур Ҳидоятов
Биография
Аброр (рус манбаларида Абрар) Ҳидоятов 1900-йилда Тошкентнинг Дегрез маҳалласида туғилган. Аниқ туғилган кун манбаларда турлича кўрсатилади: эски услубда 14-август (янги услубда 27-август) ёки 31-декабр. Ўн ёшида дутор чалишни ўрганган ва тез орада хонанда сифатида танилган. Саҳнага 1918-йилда Маннон Уйғур бошчилигидаги «Турон» труппасида чиққан; труппа 1919-йилда К. Маркс номидаги труппага, 1920-йилда намунали ўлка драма труппасига айланган.
1924–1927-йилларда Москвадаги Ўзбек давлат драма студиясида Р. Симонов, Л. Свердлин ва И. Толчановдан сабоқ олган. 1927-йилдан умрининг охиригача Марказий давлат намунали ўзбек труппаси актёри бўлган; бу труппа 1929-йилда Тошкентда Ҳамза номидаги давлат ўзбек драма театрига айланган, 2001-йилда эса Ўзбек миллий академик драма театри деб аталган.
Ҳидоятов 70 дан ортиқ рол ижро этган. Саҳнада қаҳрамонона-романтик услуби, фожиавий темпераменти, руҳий теранлиги ва оҳангдорлиги билан машҳур эди, монолог ижросида алоҳида маҳоратга эга эди. Репертуарининг таянчи Шекспир қаҳрамонлари бўлган: 1935-йилда Ҳамлет, 1941-йилда Отелло ролини ўйнаган. Шунингдек Молернинг «Хасис»идаги Гарпагон, Готстсининг «Маликаи Турандот»идаги Калаф, Лопе де Веганинг «Қўзибулоқ қишлоғи»даги Фрондосо, Ҳамзанинг «Бой ила хизматчи»сидаги Ғофур, Ҳамид Олимжоннинг «Муқанна»сидаги Муқанна, Уйғун ва Иззат Султоннинг «Алишер Навоий» спектаклидаги Навоий ролларини яратган. Шайхзоданинг «Жалолиддин»ида Темур Маликни ижро этган, қўшиқларни концертларда ҳам куйлаган.
1937-йилда унга Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1945-йилда СССР халқ артисти унвони берилган. 1949-йилда «Алишер Навоий» спектаклидаги бош рол учун Сталин мукофотининг II даражаси билан тақдирланган, шунингдек Ленин ордени ва икки марта Меҳнат Қизил Байроқ ордени соҳиби бўлган. Кинода фақат битта рол ўйнаган: 1945-йилда «Тоҳир ва Зуҳра» филмидаги Сардор.
Аброр Ҳидоятов 1958-йил 3-октабрда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган. Унинг ҳаёти ва ижоди ҳақида 1967-йилда Бобо Хўжаев ҳужжатли филм суратга олган, 1986-йилда Тошкентдаги бир кўча унинг номи билан аталган, 1991-йилда Тошкентдаги Ўзбек давлат драма театрига унинг номи берилган. 2000-йилда унга вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени берилган. Рафиқаси Сора Эшонтўраева ҳам СССР халқ артисти бўлган; Ҳидоятовнинг Отелло ролида Дездемонани у ижро этган.
Таълим
- Москвадаги Ўзбек давлат драма студиясиБошқа · 1924–1927 · Актёрлик маҳорати
Карьера
- Ўзбек Миллий академик драма театриАктёр · Тошкент · 1927–1958
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2000, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1937 · Ўзбекистон ССР
СССР халқ артисти1945 · СССР
Ленин ордени1945 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1937 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1950 · СССР
Сталин мукофоти1949 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1900Туғилиши
Тошкентнинг Дегрез маҳалласида туғилган (аниқ сана манбаларда турлича).
- 1918Саҳнадаги дастлабки қадамлар
Маннон Уйғур бошчилигидаги «Турон» труппасида саҳнага чиққан; труппа кейинчалик К. Маркс номидаги, сўнг намунали ўлка драма труппасига айланган.
- 1922Партия сафига кириши
ВКП(б) аъзоси бўлган.
- 1924–1927Москвада ўқиш
Москвадаги Ўзбек давлат драма студиясида Р. Симонов, Л. Свердлин ва И. Толчанов қўлида ўқиган.
- 1927Марказий давлат намунали ўзбек труппаси
Самарқанддаги труппага актёр сифатида қабул қилинган ва умрининг охиригача шу жамоада ишлаган.
- 1929Ҳамза номидаги театр
Труппа Тошкентда Ҳамза номидаги давлат ўзбек драма театрига айланган.
- 1935Ҳамлет
Шекспирнинг «Ҳамлет» спектаклида Ҳамлет ролини ижро этган.
- 1937Ўзбекистон ССР халқ артисти
Унга Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони ва Меҳнат Қизил Байроқ ордени берилган.
- 1941Отелло
Шекспирнинг «Отелло» спектаклида Отелло ролини ижро этган; Дездемонани рафиқаси Сора Эшонтўраева ўйнаган.
- 1943Муқанна
Ҳамид Олимжоннинг «Муқанна» песасида Муқанна ролини ижро этган.
- 1945СССР халқ артисти
СССР халқ артисти унвони ва Ленин ордени берилган (24-март); шу йили Навоий ролини ижро этган ва «Тоҳир ва Зуҳра» филмида Сардорни ўйнаган.
- 1949Сталин мукофоти
«Алишер Навоий» спектаклидаги бош рол учун Сталин мукофотининг II даражаси билан тақдирланган.
- 1950Иккинчи Меҳнат Қизил Байроқ ордени
16-январда яна Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан мукофотланган.
- 1958Вафоти
3-октабрда Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонига дафн этилган.
- 1967Ҳужжатли филм
Бобо Хўжаев унинг ҳаёти ва ижоди ҳақида ҳужжатли филм суратга олган.
- 1986Кўча номи
Тошкентдаги бир кўча Аброр Ҳидоятов номи билан аталган.
- 1991Театрга ном берилиши
Тошкентдаги Ўзбек давлат драма театрига Аброр Ҳидоятов номи берилган.
- 2000«Буюк хизматлари учун» ордени
25-августдаги Президент фармонига кўра вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Асарлар
- Вурм — «Макр ва муҳаббат» (1921)Театр роли
Шиллернинг песаси
- Шаҳар ҳокими — «Ревизор» (1926)Театр роли
Гоголнинг комедияси
- Зер Сибане — «Загмук» (1928)Театр роли
Глебовнинг песаси
- Арслон — «Икки коммунист» (1929)Театр роли
Комил Яшиннинг песаси
- Кукумбой — «Исён» (1929)Театр роли
Фурманов асари асосидаги песа
- Гранатов — «Портфелли одам» (1930)Театр роли
Файконинг песаси
- Омон — «Пахта зараркунандалари» (1930)Театр роли
У. Исмоиловнинг песаси
- Орипов — «Тарих тилга кирди» (1931)Театр роли
З. Саид ва Н. Сафаровнинг песаси
- Саримсоқ — «Ёндирамиз» (1932)Театр роли
Комил Яшиннинг песаси
- Тойғунбек — «Ниқоб йиртилди» (1932)Театр роли
Фатхуллиннинг песаси
- Арслон — «Мағлубият» (1934)Театр роли
Комил Яшиннинг песаси
- Бродский — «Интервенсия» (1934)Театр роли
Славиннинг песаси
- Гай — «Менинг дўстим» (1934)Театр роли
Погодиннинг песаси
- Ҳамлет — «Ҳамлет» (1935)Театр роли
Шекспирнинг фожиаси
- Швандя — «Любов Яровая» (1937)Театр роли
Тренёвнинг песаси
- Ғофур — «Бой ила хизматчи» (1939)Театр роли
Ҳамзанинг песаси
- Отелло — «Отелло» (1941)Театр роли
Шекспирнинг фожиаси
- Муқанна — «Муқанна» (1943)Театр роли
Ҳамид Олимжоннинг песаси
- Алишер Навоий — «Алишер Навоий» (1945)Театр роли
Уйғун ва Иззат Султоннинг песаси; шу рол учун 1949-йилда Сталин мукофоти берилган
- Гарпагон — «Хасис»Театр роли
Молернинг комедияси
- Калаф — «Маликаи Турандот»Театр роли
Готстсининг песаси
- Фрондосо — «Қўзибулоқ қишлоғи»Театр роли
Лопе де Веганинг песаси
- Неъмат — «Ҳалима»Театр роли
Зафарийнинг песаси
- Ахмад ботир — «Ёрқиной»Театр роли
Чўлпоннинг песаси
- Асқар — «Аршин мал олан»Театр роли
Узейир Ҳожибековнинг мусиқали комедияси
- Мажнун — «Лайли ва Мажнун»Театр роли
Узейир Ҳожибековнинг операси асосидаги спектакл
- Насриддин — «Яна уйланаман»Театр роли
Чўлпоннинг песаси
- Боб — «Акс-садо»Театр роли
Билл-Белотсерковскийнинг песаси
- Рустам — «Рустам»Театр роли
У. Исмоиловнинг песаси
- Шопур — «Фарҳод ва Ширин»Театр роли
Хуршид песаси, Навоий достони асосида
- Темур Малик — «Жалолиддин»Театр роли
Мақсуд Шайхзоданинг песаси
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| «Тоҳир ва Зуҳра» | 1945 |
