Александр Доморяд
Тошкент математиги ва педагоги: 45 йил Тошкент университетида дарс берган, 1959–1967-йилларда ҳисоблаш математикаси кафедрасини бошқарган, «Математик ўйинлар ва кўнгилочар машғулотлар» китоби муаллифи.
Биография
Александр Петрович Доморяд 1907-йил 13-июлда Тошкентда туғилган. 1930-йилда Ўрта Осиё давлат университетини тугатган. Ҳали талаба бўлган пайтидаёқ Тошкент олий ўқув юртларида дарс бера бошлаган, 1931-йилдан эса Тошкент университетида ишлаган ва бу ерда қирқ беш йил — физика-математика (кейинчалик механика-математика) факултетида ўқитиш билан ўтказган.
Унинг маърузалари орасида олий алгебра ва гуруҳлар назарияси, таҳлил, сонлар назарияси, геометрик ясашлар, чекли айирмалар, эҳтимоллар, тахминий ҳисоблашлар, шунингдек чизма геометрия, номография ва элементар геометрия бор эди.
СССРнинг бир қанча университетларида ҳисобловчи математиклар тайёрлаш йўлга қўйилганда, Доморяд Тошкент университети механика-математика факултетида «ҳисоблаш математикаси» ихтисослигини очиш бўйича катта ташкилий ишни бажарган. 1959–1967-йилларда ҳисоблаш математикаси кафедраси мудири бўлган; мавжуд маълумотларга кўра, шу даврда юзга яқин ҳисобловчи математик тайёрланган.
Унинг асарларининг бир қисми математика ўқитувчиларига мўлжалланган. «Элементар математика энсиклопедияси» иккинчи китобида (1951) тенгламаларни ечишнинг ҳисобли ва график усуллари бўлимини ёзган; бу энсиклопедия 1952-йилда немис тилига таржима қилинган. «Математик ўйинлар ва кўнгилочар машғулотлар» китоби (1961) синфдан ташқари ишлар ташкилотчилари учун қўлланма бўлиб, инглиз, немис, франсуз, литва ва бошқа тилларга таржима қилинган.
Доморяд мактаб ўқувчилари билан ишлашга алоҳида эътибор берган. 1934-йилда университет қошида мактаб математика тўгарагини ташкил этган, Тошкент физика-математика жамиятининг (1940–1955-йилларда унинг котиби бўлган) мактаб бўлимини ўн йил бошқарган, Тошкентдаги математика олимпиадаларининг ташаббускорларидан бири бўлган: 24 та олимпиаданинг ташкилий қўмитасида қатнашган, биринчи ва иккинчи республика олимпиадалари раисининг ўринбосари бўлган.
У Улуғ Ватан урушидаги меҳнати учун медал билан ва «ЎзССР халқ маорифи аълочиси» нишони билан тақдирланган. Александр Доморяд 1975-йил 23-июлда Тошкентда вафот этган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1930
Карьера
- Ўзбекистон Миллий университетиЎқитувчи, ҳисоблаш математикаси кафедраси мудири (1959–1967) · Тошкент · 1931–1975
- Тошкент физика-математика жамиятиКотиб · Тошкент · 1940–1955
Мукофотлар
Ҳаёт йўли
- 1907Тошкентда туғилиши
13-июлда Тошкентда дунёга келган.
- 1930Университетни тугатиши
Ўрта Осиё давлат университетини битирган; талабалик давридаёқ дарс бера бошлаган.
- 1931Тошкент университетида иш
Тошкент университетида доимий ишга кирган ва қирқ беш йил ўқитган.
- 1934Мактаб математика тўгараги
Университет қошида мактаб ўқувчилари учун математика тўгарагини ташкил этган.
- 1940–1955Физика-математика жамияти котиби
Тошкент физика-математика жамияти котиби бўлиб, унинг илмий-услубий ишини бошқарган.
- 1951«Элементар математика энсиклопедияси»
Энсиклопедиянинг иккинчи китобида тенгламаларни ечиш усуллари бўлимини ёзган.
- 1959–1967Ҳисоблаш математикаси кафедраси мудири
Тошкент давлат университети ҳисоблаш математикаси кафедрасини бошқарган.
- 1961«Математик ўйинлар ва кўнгилочар машғулотлар»
Қизиқарли математикага бағишланган китоби нашр этилган.
- 1975Вафоти
23-июлда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Математик ўйинлар ва кўнгилочар машғулотлар» (1961)Китоб
Қизиқарли математикага оид китоб, синфдан ташқари ишлар ташкилотчилари учун қўлланма; инглиз, немис, франсуз, литва ва бошқа тилларга таржима қилинган.
- «Тенгламаларни ечишнинг ҳисобли ва график усуллари» (1951)Энсиклопедия бўлими
«Элементар математика энсиклопедияси» иккинчи китобидаги бўлим; энсиклопедия 1952-йилда немис тилига таржима қилинган.
- «Ҳисоб қурилмалари»Энсиклопедик мақола
Болалар энсиклопедияси учинчи жилдидаги мақола.
- «Математик ўйинлар»Энсиклопедик мақола
Катта Совет энсиклопедиясидаги мақола.
