Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Амир Ҳайдар

Тарихий шахс · Бухоро

Манғитлардан Бухоро амири (1799/1800–1826): Шоҳмуроднинг ўғли; унинг даврида қўзғолонлар, Қўқон ва Хива билан кураш, марказий ҳокимиятнинг заифлашуви кузатилган.

Фаолият:
Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1775 — 1826
Туғилган жой:
Бухоро
Отаси:
Амир Шоҳмурод
Онаси:
Юлдуз бегим
Фарзандлар:
Мир Ҳусайн

Биография

Амир Ҳайдар Шоҳмуроднинг ўғли, манғитлар сулоласидан. Бухоро амирлигини 1799-йил охири ёки 1800-йилдан 1826-йилгача бошқарган (манбаларда бошланиш йили икки хил). Инглиз Википедиясига кўра у 1775-йилда Бухорода туғилган ва 1826-йил ноябрда шу ерда вафот этган; Викимаълумотларда туғилган сана бошқача кўрсатилгани учун бу ерда фақат йил келтирилди.

Унинг ҳукмронлик йилларида мамлакатда тинчлик бўлмади: марказ билан вилоятлар, шунингдек, бир пайтлар вилоят бўлиб, энди алоҳида хонликка айланган Хива ва Қўқон ўртасида қарама-қаршилик кучайди; ҳар уч-олти ойда ички уруш ёки қўзғолон бўлиб турган. Миёнкол, Шаҳрисабз, Карки ва Марвдаги маҳаллий кучлар яна мустақилликка интилди. Миёнколда хитой-қипчоқ қабилалари, Шаҳрисабзда кенагаслар бош кўтарганда, Ҳайдар уларни бостирди.

Марвни бошқарган укаси Динносирбек Хива хони Элтузар ёрдамига таяниб исён кўтаргач, Ҳайдар унга қарши қўшин тортди; Динносирбек Машҳадга қочди. Ҳайдар Марвни қайтариб олиб, аҳолининг бир қисмини Зарафшон водийсига кўчирди ва ўрнига туркманларни жойлаштирди. 1821–1825-йилларда эса у Миёнколдаги қўзғолон билан овора бўлган пайтда Хива қўшини Чоржўй ва Марвга юриш қилиб, Марвни вақтинча эгаллади.

Шарқда ҳам йўқотишлар бўлди: Қўқон ҳукмдорлари 1805-йилда Хўжандни, 1809-йилда Тошкентни, 1816-йилда Туркистонни хонлик таркибига киритди, 1806–1813-йилларда Ўратепага, 1806-йилда Жиззахга, 1821-йилда Самарқандга хавф солишди. Ҳайдар бошқарувида маҳаллий аёнларни хорижликлар билан алмаштириш ҳам бўлган; кейинроқ тарихчи Аҳмад Дониш буни ўғли Насруллоҳ давридаги муаммолар билан боғлаган. Ташқи алоқаларда у Усмонли ва Россия империялари билан алоқани сақлаган: 1803-йилда Бухоро элчиси Петербургда Александр I қабулида бўлган, 1815-йилда Наполеон устидан ғалаба муносабати билан бошқа элчи юборилган.

Амир Ҳайдар 1826-йилда вафот этди. Аввал ўғли Мир Ҳусайн (1826–1827), сўнгра Насруллоҳ амир бўлди.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1799–1800
    Тахтга чиқиши

    Отаси Шоҳмурод вафотидан сўнг амир бўлган.

  2. 1803
    Петербургга элчи

    Бухоро элчиси Александр I қабулида бўлган.

  3. 1805–1816
    Қўқон юришлари

    Қўқон Хўжанд (1805), Тошкент (1809) ва Туркистонни (1816) эгаллади.

  4. 1815
    Наполеон ғалабаси

    Россия подшосини табриклаш учун элчи юборилган.

  5. 1821–1825
    Хива ҳужуми

    Миёнкол қўзғолони вақтида Хива қўшини Чоржўй ва Марвга юриб, Марвни эгаллади.

  6. 1826
    Вафоти

    Вафот этди; тахтга ўғли Мир Ҳусайн ўтирган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Амир Ҳайдар (тахминан 1775–1826) — Тарихий шахс | Shaxs.uz