
Ядро физиги, академик; Ядро физикаси институти директори (1990–2006), Ўзбекистон Фанлар академияси президенти (2000–2005 ва 2017-йилдан вафотигача), юқори энергиялар физикаси бўйича олим.
Биография
Беҳзод Йўлдошев (Беҳзод Содиқович Йўлдошев) 1945-йил 9-майда Тошкентда туғилган. 1968-йилда Тошкент давлат университетининг физика факултетини ядро физикаси йўналишида аъло баҳо билан тамомлаган; талабалик йилларида кафедра мудири академик Содиқ Азимовнинг шогирди бўлган.
1968–1971-йилларда Фанлар академияси Ядро физикаси институтида кичик илмий ходим бўлиб ишлаган ва Дубнадаги Қўшма ядро тадқиқотлари институтига (БЯТИ) юборилган, 1971-йилда ўша ерда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. 1981-йилда физика-математика фанлари доктори бўлган, 1984–1990-йилларда Физика-техника институти лабораториясини бошқарган, 1987-йилда профессор унвонини олган.
1990-йил июнидан 2006-йилгача Ядро физикаси институти директори бўлган. Институт унинг бошчилигида жаҳон андозаларига жавоб берадиган радиоизотопларни катта ҳажмда тайёрлаб, чет элга сотишни йўлга қўйди; шунингдек, мамлакат тоғ-кон корхоналари қолдиқларидан қимматбаҳо ва ноёб металларни қайта ажратиш усули яратилди. 1994-йилда Фанлар академияси мухбир аъзоси, 2000-йилда академиги этиб сайланган.
2000-йилда Ўзбекистон Фанлар академияси президенти этиб сайланган; 2005-йил ноябрида бу лавозимдан озод этилган. Шу даврда (2000–2005) Олий Мажлиснинг 2-чақириқ депутати бўлган. 2006–2017-йилларда Ядро физикаси институти лабораториясини бошқарган, 2017-йил 10-январда яна Фанлар академияси президенти этиб сайланган ва вафотигача шу лавозимда ишлаган.
Тадқиқотлари юқори энергиялар физикаси, ядро физикаси ҳамда элементар зарралар соҳасини қамраб олади. У юқори энергияли лептонлар ва адронларнинг ядролар билан ўзаро таъсирида кварк адронланишнинг ягона механизми мавжудлигини тажрибада исботлаган, тор дибарён резонанслар деб аталувчи адрон материясининг янги тури мавжудлигига экспериментал далиллар олган ва ядро моддасида маҳаллий хоссалар борлигини аниқлаган. Уч юздан ортиқ илмий иш, жумладан учта монография ва йигирмата ихтиро муаллифи бўлган, ўнлаб фан номзодлари ва докторлари тайёрлаган.
Йўлдошев Вашингтон университетида (1977–1978, 1980–1981, 1989–1990) профессор сифатида юқори энергияли нейтриноларнинг ядролар билан ўзаро таъсирини ўрганган, кейинроқ Стенфорд университетида меҳмон профессор бўлган (2007–2008, 2010–2011), МАГАТЕда (Вена) тахминан тўрт йил маслаҳатчи бўлиб ишлаган. Канададаги «Триумф» маркази ва АҚШдаги Фермилаб (Батавиа) тезлаткичларида ўтказилган халқаро тажрибалар раҳбари бўлган. 2022-йилда Россия фанлар академиясининг хорижий аъзоси этиб сайланган.
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати (1983), «Меҳнат шуҳрати» (2003) ва «Эл-юрт ҳурмати» (2011) орденлари соҳиби, «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби» (2018) фахрий унвони эгаси; Бирлашган ядро тадқиқотлари институтининг фахрий доктори (2005) эди. Беҳзод Йўлдошев 2024-йил 28-августда 79 ёшида вафот этган.
Таълим
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиАкадемик (2000), президент (2000–2005, 2017–2024) · Тошкент · 1994–2024
- Физико-технический институт АН Узбекской ССРЛаборатория мудири · Тошкент · 1984–1990ҳозирги номи — Ўзбекистон ССР ФА Физика-техника институти
- Ўзбекистон ССР ФА Ядро физикаси институтиИлмий ходим, директор (1990–2006), лаборатория мудири · Тошкент · 1968–…ҳозирги номи — Ўзбекистон ССР ФА Ядро физикаси институти
Мукофотлар
Ўзбекистон фан арбоби2018 · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени2011 · Ўзбекистон
Меҳнат шуҳрати ордени2003 · Ўзбекистон
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1983 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 19459-майда Тошкентда туғилган
- 1968Тошкент давлат университетини тамомлаган; Ядро физикаси институтида кичик илмий ходим
- 1971Дубнадаги БЯТИда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган
- 1981Физика-математика фанлари доктори
- 1983Беруний номидаги Давлат мукофоти
- 1984–1990Физика-техника институти лаборатория мудири
- 1990–2006Ядро физикаси институти директори
- 1994Фанлар академияси мухбир аъзоси
- 2000Академик; Фанлар академияси президенти
- 2005Академия президенти лавозимидан озод этилган (ноябр)
- 2017Яна Фанлар академияси президенти этиб сайланган (10-январ)
- 2022Россия фанлар академиясининг хорижий аъзоси
- 202428-августда вафот этган