
Ўзбекистонда биофизика фанининг асосчиларидан бири, биолог-биофизик олим, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги; ҳужайра мембраналари тадқиқотлари бўйича илмий марказ яратган.
Биография
Бекжон Тошмуҳамедов — Ўзбекистонда биофизика фанининг асосчиларидан бири, биолог-биофизик, Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги (1987). Ўзбекистон Президенти ҳам уни мамлакатда биофизиканинг асосчиларидан бири деб атаган. У ёзувчи Ойбекнинг ўғли бўлиб, тўлиқ исми Бекжон Ойбекович; 1935-йил 27-январда Тошкентда дунёга келган.
Тошмуҳамедов 1958-йилда Москва университетининг биология-тупроқшунослик факултетини битирди ва шу университетда 1958–1961-йилларда аспирантурада таҳсил олди. Номзодлик ишини 1962-йилда, докторлик диссертациясини (биология фанлари доктори) 1971-йилда ҳимоя қилди; профессор унвони 1973-йилда берилган.
Меҳнат фаолияти Тошкент давлат университетида бошланган: 1962-йилда кичик илмий ходим, 1963–1965-йилларда биокимё ва биофизика кафедраси доценти. Сўнг Ўзбекистон Фанлар академиясида биофизика лабораториясига раҳбарлик қилди — аввал Ядро физикаси институтида (1965–1967), кейин Биокимё институтида (1967–1985). 1979–1986-йилларда Тошкент давлат университетида биофизика ва атроф муҳит муҳофазаси кафедрасини бошқарган.
Академиянинг Физиология институтига у 1985–1992-йилларда директор бўлган, 1998-йилдан эса ўша институтда бўлим бошлиғи лавозимида ишлаган. Бундан ташқари Ўзбекистон Республикаси Олий аттестация комиссиясига раис (1992–1995), Фанлар академияси Президиумининг аъзоси (1995–1997) бўлган; 1996-йилдан «Ўзбекистон биология журнали»нинг бош муҳаррири, 1998-йилда ЮНЕСКО ҳузуридаги «Инсон ва биосфера» миллий қўмитасининг раиси эди.
Олимнинг асосий хизмати — ҳужайра мембранасига таъсир этувчи фаол моддаларни ўрганадиган илмий марказни Ўзбекистонда яратганидир. Тадқиқотлари биологик мембраналарнинг шаклланиши ва уларнинг бошқарувчи вазифасига, шунингдек токсинлар, гормонлар, пеститсидлар, феромонлар, дефолиантлар ва бошқа биологик фаол моддалар мембранага қандай таъсир қилишига қаратилган. Марказ лабораторияларида Хитой, Корея, Ҳиндистон, араб давлатлари, Полша ва бошқа мамлакатлардан келган изланувчилар иш олиб борган. Тошмуҳамедов хориждаги бир неча илмий марказ ва академияларнинг фахрий аъзоси эди.
У Беруний номидаги давлат мукофоти лауреати, «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби». Бекжон Тошмуҳамедов 2020-йил 25-июнда 85 ёшида оламдан ўтди.
Таълим
- Москва давлат университетиОлийгоҳ · 1958 · Биология-тупроқшунослик факултети
Карьера
- Ўзбекистон ССР Фанлар академиясиЯдро физикаси, Биокимё ва Физиология институтларида лаборатория мудири, директор · Тошкент · 1965–1997ҳозирги номи — Ўзбекистон Фанлар академияси
Мукофотлар
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1989 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1935Дунёга келган
Тошкент шаҳрида, адиб Ойбек оиласида.
- 1958Москва университети битирувчиси
Биология ва тупроқшунослик факултетида ўқиган, сўнг 1958–1961-йилларда ўша университетда аспирантурада бўлган.
- 1962Номзодлик диссертацияси
Тошкент давлат университетида аввал кичик илмий ходим, 1963–1965-йилларда доцент бўлиб ишлаган.
- 1965–1985Фанлар академияси институтларида
Биофизика лабораториясини бошқарган: 1965–1967-йилларда Ядро физикаси, 1967–1985-йилларда Биокимё институтида.
- 1971Докторлик диссертацияси
Биология фанлари доктори даражасини олган, 1973-йилда профессор унвонига эга бўлган.
- 1979–1986Кафедрага раҳбарлик
Тошкент давлат университетида атроф муҳит муҳофазаси ва биофизика кафедрасини бошқарган.
- 1985–1992Физиология институти раҳбари
Фанлар академиясининг Физиология институтини бошқарган; 1998-йилдан шу муассасада бўлим бошлиғи.
- 1987Академик
Ўзбекистон Фанлар академиясига академик сифатида сайланган.
- 1992–1997Олий аттестация комиссияси ва Академия Президиуми
Комиссияни 1992–1995-йилларда бошқарган; 1995–1997-йилларда Фанлар академияси Президиуми таркибида бўлган.
- 1996–1998Журнал ва миллий қўмита
1996-йилдан «Ўзбекистон биология журнали»ни бошқарган; 1998-йилда ЮНЕСКО ҳузуридаги «Инсон ва биосфера» миллий қўмитасига раҳбар бўлган.
- 2020Оламдан ўтган
85 ёшида, 2020-йил 25-июн куни.