Мирзаабдулла Боқий
Риштонлик шоир, таржимон ва матншунос, Навоий ҳамда Бедил меросининг билимдони; 1943-йилдан Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси.
Биография
Мирзаабдулла Насриддинов, адабиётда Боқий тахаллуси билан танилган, 1882-йил 9-майда Қўқон уездидаги Риштон қишлоғида (ҳозирги Фарғона вилояти) мулла оиласида туғилган. Тахаллуси арабча «абадий, боқий» маъносидаги сўздан олинган.
Дастлаб ўз юртидаги мактабда ўқиган, сўнг Қўқондаги бир неча мадрасада таҳсилни давом эттирган. Шу муҳитда Муқимий, Фурқат, Муҳаййир, Завқий, Нодим Намангоний каби давр шоирлари даврасига кирган; Муқимий ва Нодим Намангоний билан шеърий алоқада бўлган.
Шарқ мумтоз адабиётини жуда яхши билгани учун замондошлари уни «Навоийхон» ва «Бедилхон» деб атаганлар. Ўзбек ва форс тилларида ғазаллар ёзган, Навоий ғазалларига мухаммаслар боғлаган, аммо алоҳида девон тузмаган: шеърлари кейинчалик тўпламларга киритилган.
1930-йилларда Навоий асарларини эски ёзувдан янги алифбога кўчириш ишларида қатнашган. Алишер Навоий юбилейи тайёргарлиги чоғида (1938) юбилей қўмитасининг илмий маслаҳатчиси бўлган, 1939-йилда Навоийнинг «Туҳфат ул-афкор» қасидасини форс тилидан ўзбек тилига ўгирган.
1940–1943-йилларда Тил, адабиёт ва тарих институтида катта маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1943-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академияси ташкил этилганда унинг мухбир аъзоси этиб сайланган.
Мирзаабдулла Боқий 1967-йил 4-апрелда Риштонда вафот этган ва шу ердаги Сўфи Содиқ қабристонига дафн этилган. Риштонда кўча, 20-мактаб ва марказий кутубхона унинг номини олган; 2024-йилда Фарғонада «Боқий гулдастаси» тўплами нашр этилган.
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиМухбир аъзо · Тошкент · 1943–1967
- Тил ва адабиёт институтиКатта маслаҳатчи · Тошкент · 1940–1943
Ҳаёт йўли
- 1882Риштонда туғилган
9-майда Қўқон уездидаги Риштон қишлоғида мулла оиласида дунёга келган.
- ЁшликҚўқон мадрасаларида ўқиши
Мактабдан сўнг Қўқондаги мадрасаларда таҳсил олган, Муқимий, Фурқат, Муҳаййир ва бошқа шоирлар даврасига қўшилган.
- 1930-йилларНавоий асарларини янги алифбога кўчириш
Навоий матнларини эски ёзувдан янги алифбога ўтказиш ишларида қатнашган.
- 1938Навоий юбилейи қўмитасининг маслаҳатчиси
Навоий юбилейига тайёргарлик қўмитасида илмий маслаҳатчи бўлган.
- 1939«Туҳфат ул-афкор» таржимаси
Навоийнинг қасидасини форс тилидан ўзбек тилига ўгирган.
- 1940–1943Тил, адабиёт ва тарих институтида
Институтда катта маслаҳатчи бўлиб ишлаган.
- 1943Фанлар академиясининг мухбир аъзоси
Янги ташкил этилган Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланган.
- 1967Вафоти
4-апрелда Риштонда вафот этган, Сўфи Содиқ қабристонига дафн этилган.
Асарлар
- «Туҳфат ул-афкор» таржимаси (1939)Таржима
Алишер Навоий қасидасининг форс тилидан ўзбекчага ўгирилган нусхаси.
- Навоий ғазалларига мухаммасларШеърий асарлар
Навоий ғазалларига боғланган мухаммаслар.
- ҒазалларЛирика
Ўзбек ва форс тилларида ёзилган ғазаллар; алоҳида девон тузилмаган.
- «Боқий гулдастаси» (2024)Тўплам
Фарғонада («Classic» нашриёти) чоп этилган тўплам; тузувчилар О. Барзиев ва Б. Азизов.
Мерос
Боқий Фарғона водийси мумтоз адабий муҳитининг сўнгги вакилларидан бири сифатида Навоий ва Бедил шеъриятини замондош олимларга етказган, Навоий матнларини янги алифбога кўчиришда қатнашган. Риштонда кўча, мактаб ва кутубхона унинг номида.
Давр: XIX аср охири – XX асрнинг ўрталари, Фарғона водийси- Навоий юбилейи тайёргарлиги (1938)
- «Туҳфат ул-афкор» таржимаси (1939)
- Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланиши (1943)