Биография
Дилбар Ғуломовна Абдураҳмонова 1936-йил 1-майда Москвада туғилган: ота-онаси — ўзбек опера санъаткорлари — ўша пайтда Москва консерваторияси ҳузуридаги ўзбек опера студиясида ўқиётган эди. Болалиги ва ўсмирлик йиллари Тошкентда ўтди. 1948–1955-йилларда Р. Глиэр номидаги мусиқа мактабида скрипка синфида таҳсил олди, шу билан бирга 110-математика мактабида ҳам ўқиди.
Тошкент давлат консерваториясида аввал Б. Тител синфида скрипкачиликни (1959), кейин Мухтор Ашрафий синфида опера-симфоник дирижёрликни (1960) тамомлади. 1957-йилда учинчи курс талабаси сифатида дирижёрликда дебют қилди ва Москвада ўтган VI Бутунжаҳон ёшлар ва талабалар фестивалида диплом олди. Талабалик йилларида, 1957–1960-йилларда, Навоий номидаги опера ва балет театри оркестрида скрипкачи бўлиб ишлади.
1960-йилдан театрнинг дирижёри, 1974–1990-йилларда бош дирижёри ва бадиий раҳбари бўлди; кейинчалик дирижёр-саҳналаштирувчи сифатида ишлашда давом этди. У Ўзбекистонда биринчи аёл дирижёр ҳисобланади. Унинг репертуарида 60 дан ортиқ опера ва балет спектакли бор: Вердининг «Аида» ва «Отелло», Чайковскийнинг «Оққуш кўли» ва «Пика дамаси», Аданнинг «Жизел», Прокофевнинг «Оловли фаришта» каби жаҳон асарлари билан бир қаторда ўзбек бастакорларининг асарлари ҳам.
1970-йилларда у айниқса балет дирижёри сифатида танилди. А. Козловскийнинг «Тановар» балети саҳналаштирилгани учун 1973-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлди. 1969-йилда унга Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1977-йилда СССР халқ артисти унвони берилди. Театр билан Миср (1966), Германия, Руминия, Таиланд ва Сингапурда, шунингдек СССРнинг кўплаб шаҳарларида гастролларда бўлди.
1982-йилда А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтининг театр иши иқтисоди ва режалаштириш бўлимини сиртдан тамомлади. Ўзбекистон давлат консерваториясида опера ижрочилигидан дарс берди, профессор бўлди. Мустақиллик йилларида «Шуҳрат» медали (2001) ва «Фидокорона хизматлари учун» ордени (2012) билан мукофотланди. Дилбар Абдураҳмонова 2018-йил 20-мартда Тошкентда вафот этди ва «Минор» қабристонига дафн этилди.
Таълим
- Р. Глиэр номидаги Тошкент мусиқа мактабиМактаб · Тошкент · 1948–1955 · Скрипка синфи
- Ўзбекистон давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1955–1960 · Скрипкачи (1959), опера-симфоник дирижёр (1960)
- Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1982 · Театр иши иқтисоди ва режалаштириш (сиртқи)
Карьера
- Алишер Навоий номидаги Давлат академик Катта театриСкрипкачи, дирижёр, бош дирижёр ва бадиий раҳбар (1974–1990) · Тошкент · 1957–…Бу лавозимда бўлганлар →
- Ўзбекистон давлат консерваториясиПрофессор, опера ижрочилиги ўқитувчиси · Тошкент
Мукофотлар
«Фидокорона хизматлари учун» ордени2012 · Ўзбекистон
«Шуҳрат» медали2001 · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1969 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1973 · Ўзбекистон ССР
СССР халқ артисти1977 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1986 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1936Туғилиши
Москвада туғилган; ота-онаси ўша пайтда Москвадаги ўзбек опера студиясида ўқиган.
- 1948–1955Мусиқа мактабида ўқиши
Тошкентдаги Р. Глиэр номидаги мусиқа мактабида скрипка синфида таҳсил олган.
- 1957Дирижёрликдаги дебюти
Консерваториянинг учинчи курс талабаси сифатида биринчи марта дирижёрлик қилган ва Москвадаги VI Бутунжаҳон ёшлар ва талабалар фестивалида диплом олган.
- 1957–1960Театр оркестрида
Навоий номидаги опера ва балет театри оркестрида скрипкачи бўлиб ишлаган.
- 1959–1960Консерваторияни тамомлаши
Тошкент давлат консерваториясини скрипка (1959) ва опера-симфоник дирижёрлик (Мухтор Ашрафий синфи, 1960) бўйича тугатган.
- 1960Театр дирижёри
Навоий номидаги опера ва балет театрининг дирижёри бўлган.
- 1966Мисрдаги гастроллар
Театр билан Мисрда гастрол сафарида бўлган; кейинчалик Германия, Руминия, Таиланд ва Сингапурда ҳам чиқиш қилган.
- 1969Ўзбекистон ССР халқ артисти
Ўзбекистон ССР халқ артисти фахрий унвони берилган.
- 1973Ҳамза номидаги мукофот
«Тановар» балетини саҳналаштиргани учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган.
- 1974–1990Бош дирижёр
Театрнинг бош дирижёри ва бадиий раҳбари лавозимида ишлаган.
- 1977СССР халқ артисти
СССР халқ артисти унвони берилган (30-декабр).
- 1982Институтни тамомлаши
А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтини сиртдан тамомлаган.
- 2018Вафоти
20-мартда Тошкентда вафот этган; «Минор» қабристонига дафн этилган.
Асарлар
- «Аида» (Ж. Верди)Опера
Вердининг операси; Википедияга кўра, у илк бор айнан шу операга дирижёрлик қилган.
- «Отелло» (Ж. Верди)Опера
1970-йилларнинг охири ва 1980-йилларда тўлиқ таҳрирда саҳналаштирилган опералардан бири.
- «Оловли фаришта» (С. Прокофев)Опера
Прокофевнинг операси, театрда тўлиқ таҳрирда саҳналаштирилган.
- «Масхарабозлар» (Р. Леонкавалло)Опера
Леонкаваллонинг операси, тўлиқ таҳрирда саҳналаштирилган.
- «Бўрон» (С. Василенко, М. Ашрафий)Опера
Ўзбек-рус ҳамкорлик асари бўлган опера; театр репертуарида у дирижёрлик қилган спектакллардан.
- «Оққуш кўли» (П. Чайковский)Балет
Классик балет; унинг дирижёрлик репертуарининг асосий номларидан бири.
- «Жизел» (А. Адан)Балет
1970-йилларда балет дирижёри сифатида шуҳрат келтирган спектакллардан бири.
- «Спартак» (А. Хачатурян)Балет
Хачатуряннинг балети, унинг балет репертуарига кирган.
- «Тановар» (А. Козловский)Балет
Шу балетни саҳналаштиргани учун 1973-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлган.
- «Севги тумори» (М. Ашрафий)Балет
Ўзбек бастакори балет мусиқаси — унинг устози Мухтор Ашрафийнинг асари.
