Биография
Ҳалима Носирова 1913-йил 29-декабрда Қўқон яқинидаги Тоғлиқ қишлоғида (ҳозирги Фарғона вилояти) туғилган, оиланинг тўққизинчи фарзанди бўлган ва болалар уйида тарбияланган. 1924–1927-йилларда Ўзбекистондан борган ёшлар гуруҳи билан Боку театр техникумида ўқиган.
Саҳнадаги йўли 1927-йилда драма актрисаси сифатида бошланган: дастлаб Самарқанддаги ўзбек давлат намунали труппасида, 1929-йилдан Тошкентдаги Ҳамза номидаги театрда ўйнаган. Унинг роллари орасида Гоголнинг «Ревизор»идаги Мария Антоновна, Готтсининг «Турандот»идаги Аделма, Ҳожибековнинг «Аршин мол олан»идаги Гулчеҳра бор. 1930-йилдан ўзбек мусиқали драма театрининг (1939-йилдан Опера ва балет театрининг, ҳозирги Алишер Навоий номидаги Катта театрнинг) солисти бўлган.
1934–1937-йилларда Москва консерваторияси қошидаги ўзбек опера студиясида таҳсил олган. 1937-йил май ойида Москвада ўтган ўзбек санъати декадасидан сўнг у СССР халқ артисти унвонини олди — ўшанда унга йигирма уч ёш эди.
1939-йилдан театрнинг етакчи солисти. «Бўрон» (1939), «Лайли ва Мажнун» (1940), «Улуғбек» (1942), «Кармен» (1944, ўзбек тилида), «Гулсара» ва «Тоҳир ва Зуҳра» (1949), «Ҳамза» (1962) операларида бош партияларни ижро этган; «Майсаранинг ишлари»даги Майсара — ўзбек опера саҳнасидаги илк ҳажвий образлардан бири. Концертларда мақом йўллари, «Тановар» ва замонавий қўшиқларни, бошқа халқларнинг қўшиқларини куйлаган; Шарқий Германия, Хитой, Ҳиндистон, Индонезия, Эронда гастролда бўлган.
У СССР Олий Кенгашининг бешинчи чақириқ депутати бўлган, Тошкент консерваториясини 1977-йилда тугатган ва 1979–1986-йилларда шу ерда Шарқ мусиқаси кафедрасида дарс берган. «Солнтсе над Востоком. Записки актрисй» (1962) ва «Мен ўзбек қизиман» (1968) хотира китоблари нашр этилган.
Ҳалима Носирова 2003-йил 3-январда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган.
Таълим
- Боку театр техникумиКоллеж, техникум · 1924–1927
- П. И. Чайковский номидаги Москва давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1934–1937 · Ўзбек опера студияси
- Ўзбекистон давлат консерваториясиОлийгоҳ · 1977
Карьера
- Ўзбек Миллий академик драма театриДрама актрисаси (театр Ҳамза номи билан аталган даврда) · Тошкент · 1927–1930
- СССР Олий СоветиДепутат (5-чақириқ) · 1958–1962
- Алишер Навоий номидаги Давлат академик Катта театриСолист (1939-йилдан етакчи солист) · Тошкент · 1930–1986
- Ўзбекистон давлат консерваториясиЎқитувчи (Шарқ мусиқаси кафедраси) · Тошкент · 1979–1986
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2000 · Ўзбекистон
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1968 · Ўзбекистон ССР
СССР халқ артисти1937 · СССР
Ленин ордени1950 · СССР
Ленин ордени1951 · СССР
Октябрь инқилоби ордени1973 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1937 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1959 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1984 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1939 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1944 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1957 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1965 · СССР
Сталин мукофоти1942 · СССР
Сталин мукофоти1951 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1913Туғилган
Қўқон яқинидаги Тоғлиқ қишлоғида туғилган.
- 1924–1927Боку театр техникуми
Ўзбекистондан келган ёшлар гуруҳи билан Бокуда ўқиган.
- 1927Саҳнадаги илк қадамлар
Драма актрисаси сифатида иш бошлаган; 1929-йилдан Тошкентдаги Ҳамза номидаги театрда ўйнаган.
- 1930Мусиқали театрда
Ўзбек мусиқали драма театрида солист бўлган.
- 1934–1937Москва опера студияси
Москва консерваторияси қошидаги ўзбек опера студиясида ўқиган.
- 1937СССР халқ артисти
Москвадаги ўзбек санъати декадасидан кейин СССР халқ артисти унвони ва Меҳнат Қизил Байроқ ордени берилган.
- 1940Лайли
Содиқов ва Глиэр операси «Лайли ва Мажнун»да Лайли партиясини ижро этган.
- 1949Гулсара
Содиқов ва Глиэр операсида Гулсара; шу йили «Тоҳир ва Зуҳра»да Зуҳра партияси.
- 1968Ҳамза номидаги мукофот
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган.
- 1979–1986Консерваторияда дарс берган
Тошкент консерваториясининг Шарқ мусиқаси кафедрасида ўқитувчи бўлган.
- 2003Вафоти
3-январда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Бўрон» — Норгул (1939)Опера партияси
- «Лайли ва Мажнун» — Лайли (1940)Опера партияси
- «Улуғбек» — Син Дун-фан (1942)Опера партияси
- «Кармен» — Кармен (1944)Опера партияси (ўзбек тилида)
- «Гулсара» — Гулсара (1949)Опера партияси
- «Тоҳир ва Зуҳра» — Зуҳра (1949)Опера партияси
- «Ҳамза» — Саодат (1962)Опера партияси
- «Майсаранинг ишлари» — МайсараОпера партияси (ҳажвий образ)
Китоблар
- «Солнтсе над Востоком. Записки актрисй»1962 · Хотиралар
- «Мен ўзбек қизиман»1968 · Хотиралар
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Асал | 1940 |
| Ватан совғаси (мусиқий филм) | 1943 |
| Беш республика концерти (мусиқий филм) | 1944 |
| Мафтунингман | 1958 |
