
Ўзбек фолклоршунослигининг асосчиси, филология фанлари доктори, профессор; баҳшилардан достонлар ёзиб олган, Навоий адабиёт музейининг биринчи директори.
Биография
Ҳоди Зариф (Ҳоди Тиллаевич Зарифов) ўзбек фолклоршунослигининг асосчиси, халқ оғзаки ижоди намуналарини тўпловчи олим. У Тошкентда 1900-йил 20-мартда туғилган (Ўзбек миллий энсиклопедиясига таянган манбаларда туғилган йили 1905 деб берилган). Дастлабки таълимни эски ва янги усулдаги мактабларда олди, 1923–1926-йилларда Боку ўқитувчилар семинариясида таҳсил кўрди. 1965-йилда филология фанлари доктори, 1967-йилда профессор бўлди.
Меҳнат фаолиятини 1926–1930-йилларда Ўзбекистоннинг маъориф ва маданият муассасаларида ўтказди. 1930–1931-йилларда илмий ходим сифатида Москвадаги собиқ Иттифоқ халқлари марказий музейида ишлади, 1931–1934-йилларда эса этнография шуъбасини бошқарди (Ўзбекистон Маданий қурилиш илмий-тадқиқот институти). Кейин Ўзбекистон Фанлар академиясининг Тил ва адабиёт институтига ўтиб, фолклор бўлимини бошқарди, 1944–1948-йилларда институт директори, сўнгра директор ўринбосари лавозимида ишлади. 1939–1956-йилларда биринчи бўлиб Навоий кўргазмасига (Навоий номидаги адабиёт музейи) раҳбарлик қилди, 1957–1972-йилларда Навоий ижодини ўрганиш қўмитасида илмий котиб бўлди.
Олим халқ баҳшиларининг оғзидан машҳур достонлардан «Равшан» ва «Ёдгор»ни, «Рустамхон» ҳамда «Очилдов»ни, «Юсуф билан Аҳмад»ни қоғозга туширди. Шунингдек эртак, қўшиқ ва мақолларни, диалектология ҳамда этнографияга доир материалларни, тарихий ҳужжатларни йиғди. Илмий мақолаларида баҳшилар ижодини ёритган: Эргаш Жуманбулбул ўғли ва Фозил Йўлдош ўғли, Нурмон Абдувой ўғли ҳамда Абдулла Нурали ўғли, ундан ташқари Холёр Абдукарим ўғли, Аҳмад баҳши Матназар ўғли, Бола баҳши шулар жумласидандир.
Унинг тадқиқотлари ўзбек эпоси, баҳшичилик санъати, халқ шоирларининг эпик репертуари ҳамда фолклоршуносликнинг ривожланиш йўлларига қаратилган; шу асосда ўз илмий мактабини шакллантирди. В. М. Жирмунский билан бирга ёзган «Ўзбек халқ қаҳрамонлик эпоси» (1947) ўзбек фолклоршунослигининг асосий асарларидан бири саналади.
Ҳоди Зариф 1972-йил 13-январда Тошкентда вафот этди. 1973-йилда унга вафотидан сўнг Беруний номидаги Давлат мукофоти топширилди. Навоий номидаги адабиёт музейининг ўзбек фолклори бўлимида унинг ёдгорлик бюсти турибди (ҳайкалтарош А. Шоймуродов, 1984), Тошкентдаги кўчалардан бири ҳам унинг номини олган.
Таълим
- Боку дорилмуаллиминиКоллеж, техникум · 1923–1926
Карьера
- Тил ва адабиёт институтиФолклор бўлими мудири, директор · Тошкент · 1934–1972
- Алишер Навоий номидаги Давлат адабиёт музейиБиринчи директор · Тошкент · 1939–1956
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР фан арбоби1967 · Ўзбекистон ССР
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1973, вафотидан кейин · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1900Туғилиши
Тошкент, 20-март (баъзи манбаларда 1905).
- 1923–1926Боку ўқитувчилар семинарияси
- 1930–1931Москвада халқлар марказий музейи
Илмий ходим сифатида ишлаган.
- 1931–1934Этнография шуъбаси бошлиғи
Маданий қурилиш илмий-тадқиқот институти.
- 1934Тил ва адабиёт институтининг фолклор бўлими
1934–1939, 1956–1965, 1960–1972 йилларда мудир.
- 1939–1956Навоий кўргазмаси (адабиёт музейи) биринчи директори
- 1944–1948Институт директори
- 1957–1972Навоий ижодини ўрганиш қўмитаси илмий котиби
- 1965Филология фанлари доктори
- 1967Профессор; Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби
- 1972Вафоти
Тошкент, 13-январ.
- 1973Беруний номидаги Давлат мукофоти
Вафотидан кейин.
Асарлари
- «Луғат ҳам термин тўпловчиларга қўлланма» (1934)
- «Ўзбек халқ қаҳрамонлик эпоси» (1947)
В. М. Жирмунский билан ҳаммуаллифликда.
- «Лутфий ва Навоий» (1948)
- «Фолклор ва археология материалларини қиёсий ўрганишга доир» (1958)