Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Иззат Султон
Тузатиш таклиф қилиш

Иззат Султон

Ўзбек адабиётшуноси, драматург ва академик, «Адабиёт назарияси» дарслиги ҳамда Навоий ҳақидаги «Навоийнинг қалб дафтари» китоби муаллифи, «Алишер Навоий» драмасининг ҳаммуаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Олим, Драматург
Ҳақиқий исми:
Иззат Отахон ўғли Султонов
Туғилган:
29 июн 1910(91 ёш) ♋ — 29 июл 2001
Отаси:
Отахон
Онаси:
Баҳринисо
Турмуш ўртоғи:
Замира Султонова
  • «Шуҳрат» медали
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • «Меҳнатдаги намунаси учун» медали

Биография

Иззат Султон (тўлиқ исми Иззат Отахон ўғли Султонов) 1910-йил 29-июнда (эски услубда 16-июнда) Ошда, ҳозирги Қирғизистон ҳудудида, чевар оиласида туғилган. Рус-тузем мактабида ўқиган, ўсмирлик чоғида Тошкентга келиб, Наримонов (Намуна) номли ўқув юртида таҳсил олган, 1929-йилда таълим-тарбия техникумини тугатган. 1930–1934-йилларда Тошкент педагогика институтининг ижтимоий факултетида ўқиган, сўнг 1937-йилгача аспирантурада таҳсилини давом эттирган.

Меҳнат фаолиятини мактабда ўқитувчилик ва газеталарда ишлашдан бошлаган: 1931-йилда «Батрак» газетасининг масъул котиби бўлган, адабий-танқидий мақолалари 1930-йиллар бошидан босилган. 1937–1942-йилларда Тил ва адабиёт институти директорининг ўринбосари лавозимида ишлаган.

Уруш йилларида ва ундан кейин давлат хизматида бўлган: 1942–1943-йилларда Ўзбекистон ССР радиоэшиттириш бўйича давлат қўмитаси раисининг ўринбосари, 1943–1945-йилларда Тошкент киностудияси (Ўзбекфилм) директори, 1945–1948-йилларда Ўзбекистон ССР Вазирлар Кенгаши раисининг маданият масалалари бўйича ўринбосари. 1946-йилда Навоийнинг «Мезон ул-авзон» асари бўйича номзодлик, 1955-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилган.

1948–1951-йилларда Тил ва адабиёт институтига раҳбарлик қилган, 1950–1953-йилларда Москва давлат университетида дарс берган, 1955-йилдан институтнинг адабиёт назарияси секторига мудирлик қилган. 1956–1963-йилларда Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг котиби бўлган.

Драматург сифатида «Бургут парвози» (1940-йиллар бошида саҳналаштирилган, М. В. Фрунзенинг Туркистондаги фаолияти ҳақида), Уйғун билан ҳаммуаллифликда ёзилган «Алишер Навоий» тарихий драмаси, «Имон» (1960) ва «Номаълум киши» (1963) асарларини яратган. «Алишер Навоий» киноссенарийсининг муаллифларидан бири бўлган; Комил Ёрматов суратга олган филм 1948-йилда 2-даражали Сталин мукофотига сазовор бўлган. М. Ашрафий мусиқаси билан саҳналаштирилган «Шоир қалби» операсининг либреттоси ҳам унга тегишли.

Адабиётшуносликда унинг «Адабиёт назарияси» мактаб дарслиги (1939) ва олий ўқув юртлари учун дарслиги (1980; иккинчи нашри 1986) кенг фойдаланилган. Энг муҳим илмий китоби — Алишер Навоий ҳаёти ва ижодига бағишланган «Навоийнинг қалб дафтари» (1969). 1994-йилда Баҳоуддин Нақшбанд ҳақида «Баҳоуддин Нақшбанд абадияти» монографиясини ёзган, «Ўзбек совет адабиёти тарихи» ва «Ўзбек совет танқидчилиги тарихи» каби жамоавий асарларда иштирок этган.

1964-йилда Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби, 1981-йилда Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган фан арбоби унвонларини олган; 1966-йилда Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, 1995-йилда академик бўлган. 1970-йилда «Ўзбек совет адабиёти тарихи» жамоавий асаридаги иштироки учун Ўзбекистон ССР Беруний номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлган, 1992-йилда «Шуҳрат» медали билан тақдирланган.

Иззат Султон 2001-йил 29-июлда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1910
    Туғилиши

    Ошда чевар оиласида туғилган.

  2. 1930–1937
    Тошкент педагогика институти

    Ижтимоий факултетда ўқиган (1934-йилда тугатган), сўнг аспирантурада таҳсил олган.

  3. 1937–1942
    Тил ва адабиёт институти

    Институт директорининг ўринбосари бўлган.

  4. 1942–1945
    Радиоэшиттириш қўмитаси ва киностудия

    Давлат радиоэшиттириш қўмитаси раисининг ўринбосари, сўнг Тошкент киностудияси директори бўлган.

  5. 1945–1948
    Ўзбекистон ССР Вазирлар Кенгаши

    Маданият масалалари бўйича Вазирлар Кенгаши раисининг ўринбосари бўлган; 1946-йилда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.

  6. 1948–1953
    Институт ва Москва университети

    1948–1951-йилларда Тил ва адабиёт институтига раҳбарлик қилган, 1950–1953-йилларда Москва давлат университетида дарс берган.

  7. 1955
    Докторлик диссертацияси

    Филология фанлари доктори бўлган ва адабиёт назарияси секторига мудир этиб тайинланган.

  8. 1956–1963
    Ёзувчилар уюшмаси

    Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг котиби бўлган.

  9. 1964
    Хизмат кўрсатган санъат арбоби

    Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвонини олган.

  10. 1969
    «Навоийнинг қалб дафтари»

    Алишер Навоий ҳаёти ва ижодига бағишланган асосий китоби нашр этилган.

  11. 1995
    Академик

    Ўзбекистон Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси (академик) этиб сайланган.

  12. 2001
    Вафоти

    Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонига дафн этилган.

Асарлар

  • «Адабиёт назарияси» (мактаб дарслиги) (1939)
    Дарслик

    Мактаблар учун ёзилган адабиёт назарияси бўйича дастлабки дарсликлардан бири.

  • «Бургут парвози» (1940)
    Драма

    М. В. Фрунзенинг Туркистондаги фаолияти ва ўзбек ҳамда рус халқлари дўстлиги ҳақидаги песа; Ҳамза номидаги театрда 1942-йилда саҳналаштирилган.

  • «Алишер Навоий» (1940)
    Тарихий драма

    Уйғун билан ҳаммуаллифликда ёзилган драма; шу номдаги филм 1947-йилда суратга олинган.

  • «Мезон ул-авзон» асари ва унинг танқидий матни (1947)
    Илмий тадқиқот

    Навоийнинг аруз ҳақидаги асарига бағишланган тадқиқот.

  • «Имон» (1960)
    Драма

    Замонавий олимлар ҳаёти ҳақидаги песа; Ҳамза номидаги театрда саҳналаштирилган.

  • «Номаълум киши» (1963)
    Тарихий драма

    Халқ қўзғолончиси Намоз ўғри образи яратилган шеърий драма.

  • «Навоийнинг қалб дафтари» (1969)
    Монография

    Алишер Навоий ҳаёти ва ижоди ҳақидаги китоб; 1979 ва 1985-йилларда рус тилида ҳам чиққан.

  • «Асарлар» (4 жилд) (1971)
    Тўплам

    Танланган асарлар тўплами; 1971–1974-йилларда Адабиёт ва санъат нашриётида чоп этилган.

  • «Адабиёт назарияси» (олий ўқув юртлари учун) (1980)
    Дарслик

    Филология факултетлари учун дарслик; иккинчи нашри 1986-йилда чиққан.

  • «Баҳоуддин Нақшбанд абадияти» (1994)
    Монография

    XIV аср тасаввуф намояндаси Баҳоуддин Нақшбанд ҳақидаги китоб.

Фильмография

НомиЙил
Алишер Навоий1947
Одержимий1965

Алоқадор шахслар