Маллахон
Қўқон хони (1858–1862), Минг сулоласидан; Худоёрхонни тахтдан ҳайдаган, рус қўшинларига қарши курашган, Маллахон ариқини қаздирган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1830 — 1862
- Отаси:
- Шералихон
- Фарзандлар:
Биография
Маллахон Минг сулоласидан бўлган Қўқон хони, Шералихоннинг ўғли ва Худоёрхоннинг акаси (айрим манбаларда — ота бир акаси). Туғилган йили манбаларда турлича: 1812 ёки 1830-йиллар. У 1858–1862-йилларда ҳукмронлик қилди.
1858-йилда тахт учун курашда Маллахон Худоёрхон қўшинини Сомончи қишлоғи яқинида енгиб, Қўқонни эгаллади ва ўзини хон деб эълон қилди. Худоёрхон Бухорога қочишга мажбур бўлди.
1860-йилда Маллахон қўшин тўплаб Пишпак (ҳозирги Бишкек)ка, сўнг Чу дарёси бўйига келди. Бикат мавзеида икки минг кишилик тўпли рус қўшини билан жангда ғолиб чиқди, бироқ ўша йили Г. А. Колпаковский отряди уни Узуноғочда тор-мор қилди. 1860–1861-йилларда Туркистонни ҳимоя қилиш учун Қаноатшоҳни юборди, аммо бу қўшин дашт аҳолисини талаб қайтди. Маллахон йўқотилган қалъаларни қайтаришга бир неча бор уринди, бари зое кетди; шу боис, оғир солиқлар ва мухолифатга қарши жазолар ҳам қўшилиб, унга қарши норозилик кучайди.
Ички сиёсатда хон қипчоқларнинг мавқеини тиклади, ҳарбий интизомни мустаҳкамлади, Қоратегин вилоятини Қўқонга бўйсундирди. Хитой ва Россия билан дипломатик алоқа ўрнатишга ҳаракат қилди. Янги ерлар ўзлаштирилди, суғориш иншоотлари қурилди, жумладан, узунлиги 20 километрдан ошиқ Маллахон ариқи қазилди. XIX аср бошларида Муҳаммадалихон жорий этган ҳар юриш олдидан олинадиган улов пули ва тилла пули солиқлари бекор қилинди; 1861-йилда Ҳазрати Соҳиб мадрасаси қурилди. Фарғона водийсидаги бир неча қишлоқ унинг номи билан аталади.
1862-йил март ойида фитна натижасида Маллахон ўлдирилди; ўрнига ўн етти ёшли Шоҳмурод хон деб эълон қилинди, аммо у бир неча кун хон бўлиб турди холос, сўнг Худоёрхон тахтни қайта эгаллади.
Карьера
- Қўқон хон саройиҚўқон хони · Қўқон · 1858–1862
Ҳаёт йўли
- 1858Қўқонни эгаллаши
Сомончи яқинида Худоёрхонни енгиб, ўзини хон деб эълон қилди.
- 1860Рус қўшинлари билан жанглар
Бикатда ғалаба қозонди, Узуноғочда мағлуб бўлди.
- 1861Ҳазрати Соҳиб мадрасаси
Қўқонда Ҳазрати Соҳиб мадрасаси қурилди.
- 1862Қатл этилиши
Март ойида фитна натижасида ўлдирилди; тахтга Шоҳмурод кўтарилди.