Маннон Уйғур
Ўзбек профессионал театрининг асосчиларидан бири: режиссёр, актёр ва драматург, Ҳамза номли драма театрининг раҳбари, Ўзбекистон ССР халқ артисти, «Ҳамлет» саҳналаштирувчиси.
Биография
Маннон Уйғур (асл фамилияси Мажидов) 1897-йил 11-октабрда Тошкентда туғилган. Саҳнада 1916-йилдан ҳаваскор актёр сифатида «Турон» труппасида иш бошлаган. 1918-йилда ўзи ёзган «Туркистон табиби» комедиясини саҳнага қўйиб, унда Эшимқул ролини ўйнаган; 1919-йилда ўзбек касбий труппасини тузиб, унга раҳбарлик қилган.
1922-йилда театр ишини йўлга қўйиш учун Бухорога юборилган, у ерда ҳаваскорларни саҳна қоидаларига ўргатган. 1924–1927-йилларда Москвада Ўзбек маърифат уйи қошидаги ўзбек драма студиясида ўқиган ва унинг ташкилотчиларидан бири бўлган; студияга келган рус педагогларига Чўлпон билан бирга таржимонлик қилган.
1927-йилда Уйғур бошчилигида йигирма тўрт ёш ўзбек актёри Самарқандга қайтиб, Давлат ўзбек драма труппасининг ўзагини ташкил этди; бу труппа кейинчалик Ҳамза номли театрга (ҳозирги Ўзбек Миллий академик драма театри) айланган. Уйғур унда режиссёр ва бадиий раҳбар бўлиб ишлаган, умрининг охиригача шу театрдан кетмаган. 1932-йилда унга Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони берилган.
Саҳналаштирган асарлари орасида Ҳамза, Ғулом Зафарий, Фитрат, Чўлпон, Абдулла Қодирий песалари, озарбайжон драматурглари (Ҳусайн Жавид) асарлари бор. 1935-йилда Чўлпон таржимасида Шекспирнинг «Ҳамлет»ини саҳналаштирди; бош ролни Аброр Ҳидоятов ўйнаган, спектакл кетма-кет йигирма икки кун қўйилган. 1947–1948-йилларда Уйғуннинг ва И. Султоновнинг «Алишер Навоий» драмасини саҳнага олиб чиқди; бу иш учун 1949-йилда Сталин мукофотини (иккинчи даража) олди.
Уйғур саҳна нутқига алоҳида эътибор берган, актёрларнинг бир неча авлодини тарбиялаган, Тошкент театр ва рассомлик институтида дарс берган. Энг сўнгги иши — 1955-йилда Муқимий театрида қўйилган «Муқимий» спектакли бўлди. Маннон Уйғур 1955-йил 16-октабрда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган.
Унинг номи Сурхондарё вилоят мусиқали драма театрига (1978), Тошкент санъат институтига (1991), Тошкентдаги кўча ва маҳаллага берилган. 2001-йилда вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
Таълим
- Москвадаги Ўзбек давлат драма студиясиБошқа · 1924–1927
Карьера
- Ўзбек Миллий академик драма театриРежиссёр, бадиий раҳбар · Тошкент · 1927–1955Бу лавозимда бўлганлар →
- А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтиПедагог · Тошкент
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2001, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1932 · Ўзбекистон ССР
Ленин ордени1951 · СССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1936 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1937 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1945 · СССР
Сталин мукофоти1949 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1897Туғилиши
11-октабрда Тошкентда туғилган.
- 1916«Турон» труппасида
Тошкентдаги «Турон» труппасида ҳаваскор актёр сифатида саҳна фаолиятини бошлаган.
- 1918–1919Биринчи песа ва ўз труппаси
«Туркистон табиби» комедиясини ёзиб саҳналаштирган; 1919-йилда ўзбек касбий труппасини тузиб, унга раҳбарлик қилган.
- 1922Бухорода
Театр ишини йўлга қўйиш учун Бухорога юборилган ва ҳаваскорларни саҳна асосларига ўргатган.
- 1924–1927Москвадаги ўзбек драма студияси
Москвада Чўлпон билан бирга ўзбек драма студиясини ташкил этишда қатнашган ва у ерда ўқиган.
- 1927Самарқандга қайтиши
Йигирма тўрт ёш актёр билан Давлат ўзбек драма труппасининг ўзагини ташкил этган; труппа кейинчалик Ҳамза театрига айланган.
- 1932Халқ артисти
Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони берилган.
- 1935«Ҳамлет»
Шекспирнинг «Ҳамлет»ини Чўлпон таржимасида саҳналаштирган; бош ролни Аброр Ҳидоятов ижро этган.
- 1947–1949«Алишер Навоий»
Уйғун ва И. Султонов драмасини саҳналаштирган; 1949-йилда иккинчи даражали Сталин мукофотини олган.
- 1951Ленин ордени
Ленин ордени билан тақдирланган.
- 1955Сўнгги спектакл ва вафоти
Муқимий театрида «Муқимий»ни қўйган; 16-октабрда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Туркистон табиби» (1918)Песа (комедия)
Уйғурнинг ўзи ёзган комедияси; унда Эшимқул ролини ҳам ўзи ижро этган.
- «Фанний уй»Песа
Муаллифнинг саҳналаштирилган песаларидан бири.
- «Ўн икки соатлик ҳокимият»Песа
Уйғур ёзган ва саҳналаштирган песа.
- Озарбайжон песалари таржималариТаржималар
Озарбайжон драматурглари асарларини, жумладан «Иблис»ни ўзбек тилига ўгирган ва саҳналаштирган.
- «Ҳалима» (1920)Саҳналаштириш
Ғулом Зафарийнинг биринчи ўзбек мусиқали драмаси.
- «Ҳамлет» (1935)Саҳналаштириш
Шекспир трагедияси, Чўлпон таржимаси; Ҳамза театрининг муҳим ютуғи.
- «Алишер Навоий» (1947)Саҳналаштириш
Уйғун ва И. Султонов драмаси; 1949-йилда Сталин мукофотига сазовор бўлган.
- «Муқимий»Саҳналаштириш
Сулаймон Абдулла песаси, Муқимий театрида; сўнгги иши.
