Отсиз (Хоразмшоҳ)
Ануштегинийлар сулоласидан хоразмшоҳ (1127–1156); Санжарга бир неча бор бўйсунмай, Хоразмни мустақил давлат сари йўналтирган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1097 — 30 июл 1156
- Отаси:
- Қутбиддин Муҳаммад (Хоразмшоҳ)
- Фарзандлар:
Биография
Отсиз Қутбиддин Муҳаммаднинг ўғли ва Ануштегинийлар сулоласининг иккинчи хоразмшоҳи. Ziyouz.uz мақоласи уни 1097-йилда туғилган дейди, инглиз тилидаги манбаларда 1098 кўрсатилади; шу сабабли туғилган йили тахминан олинади. Отаси вафот этгач (1127) тахтга ўтирган, салжуқий султон Санжарга вассал бўлган.
У Хоразмни мустақил давлатга айлантиришни хоҳлаган. Санжарнинг рухсатисиз Жанд ва Манғишлоқни эгаллаб, Туркистоннинг ички туманларига юриш қилган, 1138-йилда ўзини мустақил деб эълон қилган. Бироқ шу йили Ҳазорасп яқинида Санжар қўшини уни мағлуб этди. Санжар унинг ўрнига жияни Сулаймон ибн Муҳаммадни хоразмшоҳ қилди, эртаси йили эса Хоразм аҳолиси Отсизни қайтариб чақирди ва шаҳзода қувиб юборилди.
1141-йил май ойида Отсиз Санжарга бўйсунишини билдириб, умрбод содиқ хизмат қилишга қасам ичди. Санжар 1141-йил 9-сентабрда Қатвон даштида қоракитойлардан енгилгач, Отсиз қасамини бузди: ўша кузда Хуросонга юриб Марвни эгаллади, кейинги баҳорда Нишопурни ҳам ўзига бўйсундирди, лекин Санжар уни тез орада ҳайдаб чиқарди. Қоракитойлар ҳам Хоразмга бостириб киргач, у уларга йиллик ўлпон тўлашга рози бўлган (инглиз манбасига кўра).
1143–1144-йилларда Санжар Хоразмга яна юриб, Отсизни итоатга келтирди. Бироқ Отсиз учинчи марта бош кўтарди ва Санжарнинг элчиси, шоир Адиб Соборни Амударёга ташлашни буюрди. 1147-йил ноябрдан Санжар юриш бошлади, икки ойлик қамалдан сўнг Ҳазорасп олинди ва Гурганжга яқинлашди. 1148-йил июнда учрашувда Отсиз мағрур турган бўлса-да, бўйсунишини билдиргач, ўз мавқеида қолдирилди.
1153-йилда Санжар ўғузлар қўлига асир тушгач, Отсиз султон ва ҳимоячи сифатида Хуросонга юришга ҳозирланди ва Амул шаҳрини сўради, аммо рад жавоби олди. 1156-йилда у Нисода асирликдан қочган Санжарга садоқатини билдирди, шу йилнинг 30-июлида Ҳабушон (ҳозирги Қучон)да 59 ёшида вафот этди. Инглиз манбасида ёши 58 деб ёзилган. Ўрнига ўғли Эларслон ўтирди. Отсиз Каспий қирғоқларидан Сирдарёнинг ўрта оқимигача чўзилган ва кейинчалик кучли бўлган Хоразмшоҳлар давлатининг пойдеворини қўйган ҳукмдор сифатида эсланади.
Карьера
- Хоразмшоҳлар давлатиХоразмшоҳ · 1127–1156
Ҳаёт йўли
- 1127Тахтга чиқиши
Отаси ўрнига Хоразм ҳукмдори бўлган.
- 1138Биринчи исён
Мустақиллик эълон қилган, Ҳазорасп яқинида мағлуб бўлган.
- 1141–1142Хуросон юриши
Марв ва Нишопурни эгаллаган, сўнг қувилган.
- 1147–1148Санжарнинг учинчи юриши
Ҳазорасп олиниб, Отсиз бўйсунишини билдирган.
- 1156Вафоти
30-июлда Ҳабушонда вафот этган.