Қутбиддин Муҳаммад (Хоразмшоҳ)
Ануштегинийлар сулоласидан Хоразм ҳокими (1097–1127); сулоланинг биринчи хоразмшоҳи, салжуқий Санжарнинг садоқатли вассали.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Вафот этган сана:
- 1127
- Отаси:
- Ануштегин
- Фарзандлар:
Биография
Қутбиддин Муҳаммад Хоразмни Ануштегинийлар сулоласи номидан бошқарган. У Ануштегин Ғарчаийнинг ўғли бўлиб, ёшлигида Марвда таълим олган, адабиёт ва диний илмлар билан шуғулланган. Туғилган йили маълум эмас.
Отаси вафот этгач (1097), салжуқийларнинг Хуросондаги ноиби амир Додбек Ҳабаший уни Хоразм ноиби этиб тайинлаган. Ziyouz.uz мақоласи хоразмшоҳ унвонини айнан шу йилга боғлайди, инглиз тилидаги адабиётда эса унвон 1100-йилдан бошлаб тилга олинади; шунинг учун сулоланинг мустақил тарихи унинг давридан саналса-да, аниқ йилда манбалар бир-бирига мос келмайди.
Салжуқий султон Баркяруқ ва унинг укаси Санжар 1100-йилда Додбек Ҳабаший исёнини бостиргач, Санжар Хуросонни эгаллади ва Қутбиддин Муҳаммадни Хоразмда қолдирди. Ҳоким Санжарга умр бўйи содиқ қолди: йилига икки марта султон саройига келиб турган, урушларда ўз қўшини билан қатнашган ва хирожни ўз вақтида топширган. Инглиз манбаларида унинг 1119-йилги, Санжарнинг ғарбий Эрон ҳукмдори Маҳмуд II га қарши юришида қатнашгани, 1113 ёки 1114-йилларда эса қорахоний Арслонхонга диний табақалар норозилигини бостиришда ёрдам бергани айтилади.
Қутбиддин Муҳаммад олимлар ва аҳли фозилларга ҳомийлик қилган. Табиб Журжонийнинг тиббиётга оид «Захирайи хоразмшоҳий» асари унга бағишланган. У 1127-йилда вафот этган ва тахтни ўғли Отсиз эгаллаган.
Ҳаёт йўли
- 1097Хоразм ноиби
Додбек Ҳабаший уни ноиб этиб тайинлаган.
- 1100Санжар тасдиғи
Исён бостирилгач, Хоразмда қолдирилган.
- 1127Вафоти
Тахтни ўғли Отсиз эгаллаган.