Эларслон (Хоразмшоҳ)
Ануштегинийлар сулоласидан хоразмшоҳ (1156–1172); Хуросонда салжуқийлар билан, Мовароуннаҳрда қоракитойлар билан курашган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Вафот этган сана:
- 1172
- Отаси:
- Отсиз (Хоразмшоҳ)
- Фарзандлар:
Биография
Эларслон хоразмшоҳ Отсизнинг ўғли. Отаси ҳаётлигида (1152) Жанд вилоятида ноиб бўлган. Тахтга ўтгач, Санжарга номалар ва совғалар юбориб итоат билдирган, султон уни хоразмшоҳ деб тан олган. Санжар вафотидан кейин салжуқийлар тахти учун кураш кучайгач, Эларслон Хуросонга эътибор қаратди.
1163-йилда у салжуқий амирларнинг энг кучлиси Муаййид Ой-Абога қарши Нишопурга юрди, узоқ қамалдан натижа чиқмагач, сулҳ тузиб қайтди, бироқ Деҳистонни эгаллади. 1166-йилда яна юриб, Бистом яқинида бирлашган салжуқийлар ва Отабек Элдегиз қўшини билан жанг қилди; томонлар ҳал қилувчи ғалабага эришмади. Шунга қарамай, 1167-йил май ойида унинг қўшини Байҳақ ва Сабзаворни олди, сўнг Нишопур ҳам забт этилди.
1167-йилда хоразмлик қўшинлар Райни кесиб ўтиб, Сова яқинида султон Арслоншоҳ ва Элдегиз ўғли Жаҳон Паҳлавон қўшинини енгди, сўнг Эрон Озарбайжонига кириб, Абҳар, Занжон ва Қазвинни эгаллади. Бу босқинлар Хоразмнинг ғарбдаги таъсирини кучайтирди.
Мовароуннаҳрга ҳам аралашди. Қоракитойларга қарам Самарқанд ҳокими Жалолиддин Али Чағрихон 1158-йилда қарлуқларни тор-мор қилгач, қарлуқ етакчиси Лочинбек Хоразмга қочиб, ёрдам сўраган. Шу йилнинг июлида Эларслон кўп сонли лашкар билан Самарқанд томон отланиб, Зарафшон бўйидаги жангларда ғалаба қозонди. 1171-йилда қоракитойлар Амударёдан ўтиб Хоразмга кирганда у тўғонларни очтириб, пойтахт яқинидаги йўлларни сувга бостирган, бироқ мағлуб бўлган ва амир Айёрбек асир олиниб, Самарқандга олиб кетилган. Хоразмшоҳ Гурганжга қайтиб, 1172-йил март ойида касалликдан вафот этди (ziyouz.uz 17 март, инглиз манбаси 18 март). Унинг икки ўғли — Такаш ва Султоншоҳ — кейинчалик тахт учун курашган.
Ҳаёт йўли
- 1152Жанд ноиби
Отаси томонидан Жандда ҳоким қилинган.
- 1156Тахтга чиқиши
Санжар уни хоразмшоҳ деб тан олган.
- 1158Самарқанд юриши
Зарафшон бўйидаги жангларда ғалаба қозонган.
- 1163–1167Хуросон ва Эрон юришлари
Нишопур, Байҳақ, Сабзавор, Абҳар, Занжон ва Қазвин эгалланган.
- 1171Қоракитойлар ҳужуми
Хоразм чегарасида мағлуб бўлган.
- 1172Вафоти
Март ойида Гурганжда вафот этган.