Қуддус Муҳаммадий

Қуддус Муҳаммадий (асл фамилияси Муҳамедов) 1907-йил 25-октабрда Тошкентда деҳқон оиласида туғилган. Ота-онасидан эрта айрилган бола болалар уйида вояга етган. 1930-йилда қишлоқ хўжалиги техникумини битирган, ўқиш йилларида селекция станциясида техник-амалиётчи бўлиб ишлаган. 1931–1932-йилларда Ўрта Осиё давлат университетининг биология факултетида, 1932–1937-йилларда Тошкент тиббиёт институтида таҳсил олган. 1930-йилдан мактабда дарс берган ва узоқ йиллар табиатшунослик ҳамда биология ўқитувчиси бўлган.

Шеърлари 1928-йилдан бошлаб «Қуддус» тахаллуси билан босила бошлаган. Дастлабки машқлари «Шарқ ҳақиқати» газетаси ва «Ер юзи» журналида чиққан, кейин у кўпроқ «Ленин учқуни», «Ёш ленинчи» сингари болалар ва ёшлар газеталарида қатнашган. 1936–1937-йилларда ёзилган «Сандал ва печка», «Ўз-ўзини танқид» достонларида эски ва янги турмушни қиёслаб, одамлар, хусусан болалар феълидаги камчиликларни енгил ҳажв билан кўрсатган.

Уруш йилларида, 1941–1945-йилларда, Самарқанд вилоятининг Нарпай туманида машҳур бахши Ислом шоир Назар ўғлига котиб ва ижодий ёрдамчи бўлиб, унинг термалари ва достонларини ёзиб олган. Бу иш уни халқ оғзаки ижоди билан яқиндан таништирган, фолклор оҳанглари кейинги шеърларида ҳам сезилиб туради.

Биринчи китоби – мактаб болалари ҳаётига бағишланган «Ўқувчига эсдалик» – 1946-йилда чиққан. Ундан сўнг «Шеър ва эртаклар», «Синов» (1947), «Орзу» (1948), «Қирқ ўғил, қирқ қиз» (1951), «Сен туғилган кун» (1952), «Янги уй» (1953), «Қўнғизбой билан Сичқонбой» (1955), «Тугмача» (1956), «Танланган асарлар» (1957), «Қандай бўлмоғим керак?» (1960), «Жуда қизиқ, жуда чиройли» (1961), «Она-бола меҳри» (1963), «Очил дастурхон» (1970), «Чўпон бобо қўшиғи» (1979), «Китоб ва Офтоб» (1986), «Мен сизга бир ҳикмат айтаман» (1987) каби ўттиздан ортиқ китоби нашр этилган. Беш китобдан иборат «Табиат алифбоси» (1974–1980) туркуми болаларни Ўзбекистон табиатини севишга, суви ва ҳавосини тоза асрашга ундайди.

Унинг шеърларида бош қаҳрамон – меҳнат кишиси: шоир нон, ҳолва ва ипак қандай пайдо бўлишини болаларга қизиқарли қилиб сўзлаб беради, дурадгор ишини кичик бир мўжизадек тасвирлайди. Халқ оғзаки ижодига яқинлик, она юрт манзаралари, юмор ва киноя унинг ижодига хос. Болалар адабиёти ҳақида мақолалар ҳам ёзган: «Болалар адабиётининг янада равнақи учун» (1961), «Болалар адабиётини ўрганайлик» (1963), «Илҳом билан» (1967).

С. Маршак, С. Михалков, А. Барто ва К. Чуковский асарларини ўзбек тилига ўгирган. Ўз шеърларини эса рус тилига С. Маршак, А. Барто, С. Михалков, Е. Благинина, О. Висотская ва Н. Гребнев таржима қилган; 1982-йилда Москвада русча «Серебристий топол» тўплами чиққан.

1957-йилда «Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган ўқитувчи» унвонини олган. «Қанотли дўстлар» шеърлар китоби 1970-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига сазовор бўлган, 1982-йилда шоирга «Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси» унвони берилган. Меҳнат Қизил Байроқ (1951), «Ҳурмат белгиси» (1959), Халқлар дўстлиги (1977) ва «Дўстлик» (1995) орденлари билан тақдирланган.

Қуддус Муҳаммадий 1997-йил 22-июнда Тошкентда вафот этган. 2007-йилда Ўзбекистон почтаси унинг сурати туширилган марка чиқарган. 2025-йилда адабиёт ва маданият ривожига қўшган ҳиссаси учун вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан мукофотланган.