Раззоқ Ҳамроев

Раззоқ Ҳамробоевич Ҳамроев 1910-йил 30-ноябрда Бухоро яқинидаги Тезгузар қишлоғида (ҳозирги Бухоро вилояти Шофиркон тумани) туғилган; айрим совет қомусларида, жумладан Катта совет энсиклопедиясида, унинг туғилган санаси 1910-йил 15-май, жойи эса Перовск шаҳри деб кўрсатилган. Тезгузардаги мактабни битиргач, Тошкентдаги эркаклар билим юртида ўқиган ва талабалик чоғидаёқ ҳаваскорлар спектаклларида ўйнаган. 1930-йилда билим юртини тамомлаб, йўлланма билан Наманганга борган ва мактабда ўзбек тили ва адабиётидан дарс берган.

Намангандаги мактабда у драма тўгарагини ташкил этиб, спектаклларни ўзи саҳналаштирган ва уларда ўзи рол ижро этган. Бу ҳаваскорлар жамоаси шаҳар театрининг бошланиши бўлди: 1931-йилда Ҳамроев Наманган мусиқали драма ва комедия театрининг асосчиларидан бири бўлган ва 1945-йилгача унда актёр ва режиссёр, 1934-йилдан эса бош режиссёр ва бадиий раҳбар сифатида ишлаган. Режиссёрлик сирларини Тошкентда Маннон Уйғурдан ўрганган, 1940-йилда Москвада МХАТ қошидаги режиссёрлик курсларида ўқиган. Наманганда саҳналаштирган спектакллари орасида Комил Яшиннинг «Икки коммунист» (1932) ва Фридрих Шиллернинг «Макр ва муҳаббат» (1939) асарлари бор.

Кинога уни Наби Ғаниев олиб кирган: «Тоҳир ва Зуҳра» филмида (1945) Ҳамроев йилномачи Нозим ролини, режиссёрнинг навбатдаги иши — «Насриддиннинг саргузаштлари»да (1946) эса бош қаҳрамонни ўйнаган. Комил Ёрматовнинг «Алишер Навоий» филмида (1947) шоир образини яратгани учун 1948-йилда иккинчи даражали Сталин мукофотига сазовор бўлган. Навоий образига кейинчалик саҳнада ҳам қайтган: 1968-йилда шоир таваллудининг 525 йиллиги муносабати билан Муқимий театрида «Навоий Астрободда» мусиқали драмасини саҳналаштириб, бош ролни ўзи ижро этган.

1945-йилда Тошкентга кўчиб ўтган Ҳамроев 1946-йилдан умрининг охиригача Муқимий номидаги Ўзбек мусиқали драма ва комедия театрида актёр ва режиссёр бўлиб ишлаган, 1959–1976-йилларда театрнинг бош режиссёри бўлган. Бу саҳнада Собир Абдулланинг «Муқимий» песасида Муқимий (1954), Ҳамид Ғуломнинг «Тошболта ошиқ» комедиясида Меливой (1961) ролларини, шунингдек, Фердинанд, Малволио, Труфалдино, Панталоне ва Ҳамза образларини яратган. Режиссёр сифатида «Фарҳод ва Ширин», «Лайли ва Мажнун», «Олтин кўл», «Нурхон», «Гули сиёҳ», «Фарғона тонг отгунча», «Тошболта ошиқ», «Паранжи сирлари» спектаклларини қўйган. Ўзбек мусиқали драмаси жанрининг шаклланишига катта ҳисса қўшган, вилоят театрларида, жумладан Ўш театрида ҳам спектакллар саҳналаштирган.

1954-йилда А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик санъати институтининг режиссёрлик факултетини тамомлаган ва ўша йилдан институтда режиссёрликдан дарс берган, 1978-йилда профессор бўлган. Кинода ҳам фаол ишлашда давом этган: «Абу Али ибн Сино»да (1956) Беруний, «Фурқат»да (1959) Муқимий, «Маҳаллада дув-дув гап» комедиясида (1960) усто Шариф, «Улуғбек юлдузи»да Фармоншоҳ, «Дорбозлар»да Тоштемир дорбоз (иккаласи ҳам 1964) ролларини ўйнаган. Йўлдош Аъзамовнинг «Ўтган кунлар» филмидаги (1969) Мирзакарим қутидор роли учун 1970-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган; бу мукофот унга 1964-йилда ҳам берилган эди. Кейинги ролларидан «Абу Райҳон Беруний» (1974) филмидаги Ибн Ироқ ва «Оловли йўллар» кўп қисмли филмидаги Шайх Ҳазратни айтиш мумкин.

1950-йилда Ҳамроевга Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1969-йилда СССР халқ артисти унвонлари берилган. У икки марта Меҳнат Қизил Байроқ ордени, икки марта «Ҳурмат белгиси» ордени ва Халқлар дўстлиги ордени (1980) билан тақдирланган, Ўзбекистон ССР Олий Кенгашининг еттинчи чақириқ депутати бўлган.

Раззоқ Ҳамроев 1981-йил 5-майда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн қилинган. Ўғли Жавлон Ҳамроев актёр, қизи Гули Ҳамроева балерина бўлиб етишган; иккаласи ҳам Ўзбекистон ССР халқ артисти унвонига сазовор бўлган. 2003-йилда Раззоқ Ҳамроев вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган.