
Ўзбек кимёгар олимаси, академик; полимерлар кимёси ва физикаси институти директори, Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (1995–2016).
Биография
Сайёра Рашидова (Сайёра Шарофовна Рашидова) — ўзбек кимёгар олимаси, академик, Ўзбекистоннинг биринчи Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман). У 1943-йил 2-августда Жиззахда туғилган. Отаси — давлат арбоби ва ёзувчи Шароф Рашидов.
1960-йилда Тошкентдаги 43-мактабни битирган, 1965-йилда Москва давлат университетининг кимё факултетини тамомлаган. Кейин СССР Фанлар академиясининг А. В. Топчиев номидаги Нефт-кимё синтези институтида стажёр-тадқиқотчи бўлган, ЎзССР Фанлар академияси Кимё институтида аспирантурани ўтаб, 1971-йилда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
Илмий фаолиятини у Кимё институтида бошлаган: 1972–1979-йилларда лабораторияни бошқарган, сўнг полимерлар кимёси бўлимига раҳбарлик қилган (1979–1981). 1981-йилдан Полимерлар кимёси ва физикаси институтининг директори. Кимё фанлари доктори (1983), профессор (1984) ва 2000-йилдан Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги. Йигирмадан ортиқ докторлик ва номзодлик диссертациясининг илмий раҳбари; унинг қаламига тахминан 300 илмий мақола, бир неча монография ва 20 та муаллифлик гувоҳномаси мансуб.
Тадқиқотлари юқори молекуляр бирикмалар кимёсига, айниқса полимер занжирларидаги кимёвий реакцияларга бағишланган. Унинг бошчилигида кимёвий ўзгартирилган биологик фаол полимерлар, дори воситалари ва ўсимликлар ҳимояси препаратларини яратиш учун юқори молекуляр моддаларни танлашнинг назарий асослари ишлаб чиқилган. Шунингдек, ғўза, шоли ва қанд лавлаги уруғларини биологик фаол полимерлар билан ўраб (капсулалаб), экишга тайёрлашнинг атроф-муҳитга зарар келтирмайдиган усуллари яратилган.
Рашидова Олий Мажлиснинг биринчи (1995–1999) ва иккинчи (2000–2004) чақириқларида депутат бўлган. 1995-йил декабрида у парламентнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили — омбудсман этиб сайланган ва тўрт муддат, 2016-йилгача шу вазифани бажарган. Инсон ҳуқуқларига доир юздан ортиқ асарни ёзган ёки таҳрир қилган, улар орасида «Дунё омбудсманлари», «Ўзбекистонда омбудсман», «Инсон ҳуқуқлари мониторинги» тўпламлари бор. Шунингдек, «Олима» аёл олимлар ассоциациясининг президенти.
У 1993-йилда «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби» унвони, 1999-йилда «Дўстлик» ва 2003-йилда «Эл-юрт ҳурмати» орденлари билан тақдирланган.
Таълим
- Москва давлат университетиОлийгоҳ · 1965 · Кимё факултети
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиАкадемик · Тошкент · 2000–…
- Ўзбекистон Республикаси Олий МажлисиИнсон ҳуқуқлари бўйича вакил (Омбудсман), депутат · Тошкент · 1995–2016
- Ўзбекистон Фанлар академияси Полимерлар кимёси ва физикаси институтиДиректор · Тошкент · 1981–…
Мукофотлар
Ўзбекистон фан арбоби1993 · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени2003 · Ўзбекистон
«Дўстлик» ордени1999 · Ўзбекистон
Ҳаёт йўли
- 1943Туғилган
Жиззахда, 2-август.
- 1965Университетни тамомлаган
Москва давлат университети кимё факултети.
- 1971Номзодлик диссертацияси
Ҳимоя қилган.
- 1972–1979Лаборатория мудири
ЎзССР ФА Кимё институти.
- 1981Институт директори
Полимерлар кимёси ва физикаси институти.
- 1983Фан доктори
Кимё фанлари доктори; 1984-йилда профессор.
- 1993Фахрий унвон
«Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби».
- 1995Омбудсман
Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили этиб сайланган; 2016-йилгача ишлаган.
- 1995–2004Олий Мажлис депутати
1-чақириқ (1995–1999) ва 2-чақириқ (2000–2004).
- 1999«Дўстлик» ордени
Тақдирланган.
- 2000Академик
Ўзбекистон Фанлар академияси академиги.
- 2003«Эл-юрт ҳурмати» ордени
Тақдирланган.