Шоҳрухбий (Минг)
Минг қабиласи бошлиғи; 1709-йилдан Фарғона водийсида алоҳида давлат тузган, кейинчалик Қўқон хонлиги деб аталган ҳукмдорлар сулоласининг асосчиси.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1680 — тахминан 1721
- Фарзандлар:
- Шодибий
Биография
Шоҳрухбий Ашурбийнинг ўғли, ўзбек Минг қабиласининг бошлиқларидан бири. У Қўқон хонлиги деб аталадиган давлатнинг асосчиси ҳисобланади. Маълумотларга кўра, 1709-йилда Фарғона водийсида Минг қабиласи ўз беклик ҳокимиятини ўрнатди: илгари бу ерда ҳукм юритган чодаклик диний йўлбошчилар ағдарилди ва Шоҳрухбий ҳукмдор деб эълон қилинди.
У Чингизийлардан эмас эди, шунинг учун сулола тарафдорлари кейинроқ унга қонуний тус бермоқчи бўлиб, насабни Бобур билан боғлайдиган ривоят яратган: унга кўра Бобур чақалоқ ўғлини олтин бешикда қолдириб кетган, уни ўзбек уруғ бошлиқлари топиб ўстирган ва Шоҳрухбий шу одамнинг ўнинчи авлоди экан. Бу "Олтин бешик" ҳақидаги ривоят бўлиб, тарихий далил сифатида қабул қилинмайди.
Мулла Олимнинг "Тарихи Туркистон" асарига кўра, Тарғова атрофидаги оқсоқоллар ва зодагонлар Шоҳрухбийни ҳукмдор этиб сайлаган; у хон қароргоҳи учун қулай жой танлашни буюрган, икки сой оралиғида аркнинг пойдевори қўйилган, сайланиш йили 1709 деб олинади. Мулла Олим уни 12 йил ҳукм суриб, ҳукмронлигининг ўн учинчи йилида вафот этган дейди, бундан ўлим йили 1721 чиқади; айрим манбаларда 1722 кўрсатилади.
Унинг давлати Қўқон, Исфара ва Марғилон атрофларини бирлаштирган. Шоҳрухбийдан Абдураҳимбий, Абдулкаримбий ва Шодибий исмли уч ўғил қолди; тахтни тўнғич ўғли Абдураҳимбий эгаллади. Мазкур маълумотлар битта энсиклопедик мақолага ва ўрта аср тарихчисининг хабарига таянади, шунинг учун тафсилотлар эҳтиёткорлик билан олиниши керак.
Ҳаёт йўли
- 1709Ҳукмдор этиб эълон қилиниши
Фарғона водийсида Минг беклаги тузилиб, у ҳукмдор деб эълон қилинган.
- 1709–1721Давлатни мустаҳкамлаши
Қўқон, Исфара ва Марғилон атрофларини бирлаштирган.
- 1721Вафоти
Мулла Олим маълумотига кўра вафот этган (айрим манбаларда 1722); тахт тўнғич ўғли Абдураҳимбийга ўтган.