Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Собир Абдулла
Тузатиш таклиф қилиш

Собир Абдулла

Ўзбек шоири, драматург ва ёзувчи, Ўзбекистон ССР халқ шоири; «Тоҳир ва Зуҳра» мусиқали драмаси, «Девон» тўплами ва кўплаб қўшиққа айланган ғазаллар муаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир, Драматург
Ҳақиқий исми:
Собиржон Абдуллаев
Туғилган:
18 сентабр 1905(67 ёш) ♍ — 24 октабр 1972
Туғилган жой:
Қўқон, Фарғона
Отаси:
Абдуллажон Алимов
Онаси:
Хўжарбиби Муҳаммадамин қизи
Турмуш ўртоғи:
Саодатхон Абдуллаева
Фарзандлар:
Яшин Абдуллаев, Яшна Абдуллаева, Гулшан Абдуллаева, Равшан Абдуллаева
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени
  • «Ҳурмат белгиси» ордени
  • «Ҳурмат белгиси» ордени
  • «Меҳнатдаги намунаси учун» медали
  • «Меҳнатдаги намунаси учун» медали

Биография

Собир Абдулла (асл исми Собиржон Абдуллаев) 1905-йил 18-сентябрда (эски услубда 5-сентябрда) Қўқонда хизматчи оиласида туғилган. Отаси Абдуллажон Алимов (1863–1933) мирзо — ёзувчи — бўлиб, мумтоз ўзбек, форс ва тожик адабиётини яхши билган, Бедил шеъриятининг мухлиси эди; онаси Хўжарбиби Муҳаммадамин қизи ўғлига ўқиш ва ёзишни эрта ўргатган. Ғазал ёзиш билан опаси ва холаси ҳам шуғулланган.

Саккиз ёшига келиб бола Шарқ шоирлари асарларини аслиятда эркин ўқиган ва ўзи ҳам шеър битишга уринган. 1920-йилда мактабни тугатиб, Қўқонда ўқишни давом эттирган, 1924–1926-йилларда Тошкентдаги маҳаллий кадрлар тайёрлаш курсларида таҳсил олган. 1920-йилларнинг ўрталаридан Қўқондаги «Янги Фарғона», «Ёш ленинчи» газеталарида ва «Муштум» журналида ишлаб, шеър, фельетон ва ҳикоялар эълон қилган; 1927-йилда унинг дастлабки песаси «Мухбирга ҳужум» чоп этилган.

1928-йилда журналистлар курсини тугатгач, у «Қизил Ўзбекистон» республика газетасининг Фарғона водийсидаги махсус мухбири бўлди. Шу йилдан умрининг охиригача «Муштум» сатирик журнали билан ҳамкорлик қилиб, жоҳиллик, дилсизлик ва очкўзликни фош этди. 1931-йилда Ўзбек давлат мусиқали театрига (ҳозирги Муқимий номидаги театр) адабий қисм мудири этиб таклиф қилинди, кейинроқ Самарқанд, Андижон ва яна Тошкентдаги мусиқали драма театрларида ишлади.

Собир Абдулла ўттизга яқин саҳна асари яратган. Энг машҳури — Тоҳтасин Жалилов мусиқаси билан ёзилган «Тоҳир ва Зуҳра» мусиқали драмаси (1939), у 1940-йилда биринчи марта саҳналаштирилган; шу асосда опера либреттоси ва худди шу номли филм (1945, режиссёр Наби Ғаниев) учун стсенарий ёзилган, стсенарийни у А. Спешнев билан ҳамкорликда яратган. Бошқа песалари орасида «Қурбон Умаров», «Даврон ота», «Алпомиш», «Муқимий», «Гул ва Наврўз» бор.

Дастлабки шеърлар тўплами «Эрк илҳомлари» 1931-йилда нашр этилган. Собир Абдулла мумтоз шаклларда, айниқса аруз вазнида ёзган ва замонавий ўзбек шоирлари орасида биринчи бўлиб ўз «Девон»ини тузган (1965); унга ғазал, мухаммас, рубоий ва бошқа жанрлар кирган, ғазалларининг кўпи куйга солинган. У ҳикоялар тўпламлари, «Мавлоно Муқимий» романи (1965), «Беш саргузашт» қиссаси (1971) муаллифи, араб тилидан «Минг бир кеча» шеърларини, урду тилидан Аҳмад Файз шеърларини таржима қилган.

1944-йилда Собир Абдулла Ўзбекистон ССР санъат арбоби, 1965-йилда Ўзбекистон ССР халқ шоири унвонини, 1971-йилда «Девон» учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олди. 1945-йилдан СССР Коммунистик партияси аъзоси эди. Шоир 1972-йил 24-октябрда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонига дафн этилган; Қўқон ва Тошкентдаги баъзи кўча, мактаб ва кутубхонага унинг номи берилган.

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1905
    Туғилиши

    Қўқонда 18-сентябрда (эски услубда 5-сентябрда) туғилган.

  2. 1920
    Мактабдан сўнг

    Қўқонда ўқишни давом эттирган; 1924–1926-йилларда Тошкентдаги маҳаллий кадрлар тайёрлаш курсларида ўқиган.

  3. 1927
    Илк песа

    Қўқон драма труппаси саҳналаштирган «Мухбирга ҳужум» песаси чиққан.

  4. 1928
    «Қизил Ўзбекистон» мухбири

    Газетанинг Фарғона водийсидаги махсус мухбири бўлган ва «Муштум» журнали билан ҳамкорлик қила бошлаган.

  5. 1931
    Мусиқали театр ва биринчи тўплам

    Ўзбек давлат мусиқали театрида адабий қисм мудири бўлган; «Эрк илҳомлари» тўплами чиққан.

  6. 1939
    «Тоҳир ва Зуҳра»

    1940-йилда биринчи марта саҳналаштирилган мусиқали драмани ёзган; «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган.

  7. 1944
    Ўзбекистон ССР санъат арбоби

    Унвон ва «Меҳнатдаги хизматлари учун» медали берилган.

  8. 1945
    «Тоҳир ва Зуҳра» филми

    А. Спешнев билан ёзган стсенарийси асосида филм суратга олинган; шу йили СССР Коммунистик партиясига аъзо бўлган.

  9. 1959
    Меҳнат Қизил Байроқ ордени

    18-мартда орденга сазовор бўлган.

  10. 1965
    Ўзбекистон ССР халқ шоири

    Унвон берилган; «Девон»нинг биринчи жилди ва «Мавлоно Муқимий» романи чиққан.

  11. 1971
    Ҳамза мукофоти

    «Девон» учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти.

  12. 1972
    Вафоти

    24-октябрда Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонига дафн этилган.

Асарлар

  • «Эрк илҳомлари» (1931)
    Шеърлар тўплами

    Шоирнинг илк шеърлар тўплами.

  • «Гулшан» (1939)
    Шеърлар тўплами

    1930-йиллардаги шеърлар тўплами.

  • «Тоҳир ва Зуҳра» (1939)
    Мусиқали драма

    Тоҳир ва Зуҳра ҳақидаги халқ ривояти асосидаги, Т. Жалилов мусиқаси билан саҳналаштирилган песа.

  • «Тоҳир ва Зуҳра» (либретто) (1949)
    Опера либреттоси

    Ўз драмаси асосида ёзилган опера либреттоси.

  • «Гул ва Наврўз» (1956)
    Песа

    Лутфийнинг достони асосидаги песа.

  • «Соялар» (1963)
    Ҳикоялар тўплами

    Сатирик ҳикоялар.

  • «Девон» (1965)
    Шеърлар тўплами

    Ғазал, мухаммас, рубоий ва бошқа жанрлар тўплами; 1971-йилда шу китоб учун Ҳамза мукофоти берилган.

  • «Мавлоно Муқимий» (1965)
    Роман

    Шоир Муқимий ҳаёти ва даври ҳақидаги роман.

  • «Тун ва тонг» (1971)
    Достон

    Сўнгги йиллардаги достон.

  • «Беш саргузашт» (1971)
    Қисса

    Тарихий мавзудаги қисса.

Фильмография

НомиЙил
«Тоҳир ва Зуҳра»1945

Мерос

Собир Абдулла арузда ёзган, мумтоз шеърият билан замонавий ўзбек адабиёти ўртасида кўприк вазифасини ўтаган шоир сифатида танилган. Ғазалларининг кўпи қўшиққа айланган, «Тоҳир ва Зуҳра» мусиқали драмаси эса бугун ҳам ўзбек театрлари репертуарида. Қўқон ва Тошкентдаги баъзи кўча, мактаб ва кутубхонага унинг номи берилган.

Давр: Совет даври ўзбек адабиёти
  • «Тоҳир ва Зуҳра» биринчи марта саҳналаштирилди (1940)
  • «Тоҳир ва Зуҳра» филми чиқди (1945)
  • «Девон» учун Ҳамза номидаги мукофот берилди (1971)

Алоқадор шахслар