Абу Саид Мирзо (Темурий)
Темурийлардан Мовароуннаҳр (1451–1469) ва Хуросон (1458–1469) ҳукмдори; Мироншоҳнинг набираси, Бобурнинг бобоси.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- 1424 — 1469
- Фарзандлар:
Биография
Абу Саид Мирзо 1424-йилда туғилган, Темур ўғли Мироншоҳнинг набираси, Султон Муҳаммад ўғли. Шоҳруҳ ва Улуғбек вафотидан кейин Темурийлар давлатида тахт учун кураш бошланган. Абу Саид бу пайтда Улуғбекнинг ўғли Абдуллатиф томонидан Бухоро зиндонига солинган ва Абдуллатиф ўлимидан (1450) сўнг озод бўлган.
У Самарқанд тахтини эгаллаган Абдулла Мирзога қарши Абулхайрхон ёрдамида қўшин тортиб, 1451-йилда Булунғур жангида уни мағлуб қилган ва Самарқандда ҳокимиятни олган. Миннатдорчилик белгиси сифатида Улуғбекнинг қизи Робия Султонбегимни Абулхайрхонга хотинликка берган. Кейин пири Хожа Аҳрорни Тошкентдан чақиртирган.
Хуросон ҳокими Абулқосим Бобур 1458-йилда вафот этгач, Ҳирот, Астробод ва Мозандарон Абу Саид қўлига ўтган, шу тариқа марказий ҳокимият тикланган (Википедия Ҳирот эгалланишини 1459-йил деб кўрсатади). Ғарбий Эрон эса Темурийлар қўлидан чиқиб, Қора қўюнлилар сулоласига ўтиб кетган эди.
1468-йил кузида Абу Саид ғарбга юриш бошлаган. Ziyouz.uz мақоласига кўра, у 1469-йил қишида Муғон даштида Оқ қўюнлилар ҳукмдори Узун Ҳасан билан жангда енгилиб ҳалок бўлган; Википедиянинг ёзишича, Қорабоғ жангида (4-феврал) асир тушган ва Ёдгор Муҳаммад Мирзо буйруғи билан қатл этилган. Манбалар тафсилотда фарқ қилади.
Унинг даврида Мовароуннаҳр ва Хуросонда ҳунармандчилик ва савдо ривожланган, қўшни мамлакатлар билан элчилик алоқалари йўлга қўйилган. Ҳиротда сарой, камончилар машқгоҳи, кўприклар, кўшклар ва шаҳар дарвозалари қурдирган, ариқ ва ҳовузлар қаздирган, боғлар барпо этган. Катта ўғли Султон Аҳмад Мирзо Самарқанд ва Бухорода ҳукмронлик қилган; ўғилларидан бири — Умаршайх Мирзо, Бобурнинг отаси.
Ҳаёт йўли
- 1424Туғилган
Мироншоҳнинг набираси сифатида Темурийлар хонадонида дунёга келган.
- 1450Озодлик
Абдуллатиф ўлимидан сўнг Бухоро зиндонидан чиққан.
- 1451Самарқандни эгаллаган
Абулхайрхон ёрдамида Абдулла Мирзони Булунғур жангида енгиб, тахтга ўтирган.
- 1458–1459Хуросоннинг қўшилиши
Ҳирот, Астробод ва Мозандарон қўлига ўтган.
- 1468Ғарбга юриш
Қора қўюнлилар ерлари учун Эронга қўшин тортган.
- 1469Ҳалок бўлган
Узун Ҳасанга қарши жангда мағлуб бўлиб, вафот этган.