Биография
Тошпўлат Арслонқулов 1882-йилда Тошкентда ганч ўймакорлари — наққошлик касби авлоддан авлодга ўтиб келган усталар оиласида туғилган. Ўймакорликни отасидан ўрганган; кичик ёшидан машқ қилиб, 12–13 ёшидаёқ отаси билан бирга муҳим буюртмалар устида ишлаган.
У ганч ўймакорлигининг мураккаб усулларидан бири — «чока-пардоз»ни яхши кўрган: бунда бўртма нақшнинг четидан ичкарига қия иккита кесим берилади ва ўртасида ёруғлик-соя ўйнайдиган эгат ҳосил бўлади. Унинг ижодида кўпроқ ўсимликсимон «ислимий» нақшлар учрайди, баъзан улар геометрик «гирих» билан уйғунлашади; безакларнинг расмини ҳам ўзи чизган.
Уста Тошкентдаги кўплаб бинолар безагида иштирок этган. Улар орасида европача услубда қурилган Половтсев уйи (ҳозирги Ўзбекистон амалий санъат музейи), Ҳамза номидаги ўзбек драматик театри, Муқимий номидаги мусиқали драма театри, Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши Президиумининг мажлислар зали ва вилоят ижроия қўмитаси биноси бор.
Энг йирик иши — Тошкентдаги Алишер Навоий номидаги опера ва балет театри (1947-йилда очилган) биносидаги Тошкент залининг безаги: у ўзбек турар жойининг халқ безак анъаналаридан фойдаланиб, зал деворларини ягона нақш тўри билан қоплаган. 1944-йилда унга Ўзбекистон ССР халқ рассоми унвони берилган, 1948-йилда эса театр биноси учун Шчусев ва бошқа усталар қаторида биринчи даражали Сталин мукофотини олган.
1952-йилдан П. Бенков номидаги Республика рассомлик билим юртида дарс берган. 1959-йил 18-мартда «Ҳурмат белгиси» ордени билан мукофотланган. Уста 1962-йилда Тошкентда вафот этган; асарлари Москва, Санкт-Петербург ва бошқа шаҳарларнинг музей тўпламларида бор. 1982-йилда Ўзбекистон Меъморлар уюшмаси таваллудининг 100 йиллигини кенг нишонлаган.
Карьера
- П. Бенков номидаги Республика рассомлик билим юртиЎқитувчи · Тошкент · 1952–…
Мукофотлар
Ўзбекистон ССР халқ рассоми1944 · Ўзбекистон ССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1959 · СССР
Сталин мукофоти1948 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1882Туғилиши
Тошкентда ганч ўймакорлари оиласида туғилган.
- 1890-йилларКасбни ўрганиши
Отасидан ганч ўймакорлигини ўрганган ва 12–13 ёшидаёқ у билан бирга жиддий буюртмалар устида ишлаган.
- 1929Тошкент театри безаги
Ҳозирги А. Ҳидоятов номидаги ўзбек давлат драма театри биносининг безагида иштирок этган.
- 1939Навоий музейи
Ўзбекистон Фанлар академияси Навоий музейи биносининг безагида қатнашган.
- 1944Ўзбекистон ССР халқ рассоми
Ўзбекистон ССР халқ рассоми унвонига сазовор бўлган.
- 1947Навоий театрининг Тошкент зали
Алишер Навоий номидаги опера ва балет театри очилган йили Тошкент залининг ўйма безагини яратган.
- 1948Сталин мукофоти
Театр биноси учун А. Шчусев ва бошқа усталар билан бирга биринчи даражали Сталин мукофотини олган.
- 1952Рассомлик билим юртида ўқитувчилик
П. Бенков номидаги Республика рассомлик билим юртида дарс бера бошлаган.
- 1959«Ҳурмат белгиси» ордени
1959-йил 18-мартда «Ҳурмат белгиси» ордени билан мукофотланган.
- 1962Вафоти
Тошкентда вафот этган.
- 1982100 йиллик юбилей
Ўзбекистон Меъморлар уюшмаси таваллудининг 100 йиллигини кенг нишонлаган.
Асарлар
- Навоий театрининг Тошкент зали (1947)Ганч ўймакорлиги
Алишер Навоий номидаги опера ва балет театри залининг ягона нақш тўри; иш учун биринчи даражали Сталин мукофоти берилган.
- Половтсев уйининг ўйма безагиГанч ўймакорлиги
Европача услубдаги бино, ҳозирги Ўзбекистон амалий санъат музейи; Бухоро ва Тошкент усталари билан бирга миллий нақшлар билан безалган.
- Ҳидоятов номидаги театр биносининг безаги (1929)Ганч безаги
Тошкентдаги ўзбек давлат драма театри биносининг нақшли безаги.
- Навоий музейи биносининг безаги (1939)Ганч безаги
Ўзбекистон Фанлар академияси Навоий музейи биносининг ўйма безаги.
- Ҳамза ва Муқимий номидаги театрлар безагиГанч безаги
Тошкентдаги ўзбек драматик театри ва мусиқали драма театри биноларининг нақшли безаги.
- Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши Президиуми мажлислар залиГанч безаги
Тошкентдаги давлат идораси залининг ўйма безаги.
