Убай Орифов
Физик, академик, Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти (1962–1966); сирт физикаси, ядро физикаси ва гелиотехника бўйича тадқиқотлар муаллифи, уч институтнинг раҳбари.
Биография
Убай Орифович Орифов 1909-йил 15-июнда (эски услубда 2-июнда) Қўқонда туғилган. 1931-йилда Самарқанддаги Ўзбек педагогика академиясини тамомлаган, сўнгра Тошкентдаги Ўрта Осиё давлат университетида ассистент бўлиб ишлаган (1935–1941).
Иккинчи жаҳон уруши йилларида урушда қатнашган, 1944-йилда партияга кирган. Урушдан кейин, 1945-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг Физика-техника институтига раҳбарлик қилган ва бу лавозимда икки марта ишлаган: 1945–1956 ва 1963–1967-йилларда.
1956-йилда академик этиб сайланган ва Ядро физикаси институтини бошқарган (1956–1962); манбаларда у шу институтнинг асосчиларидан бири сифатида тилга олинади. 1962-йил 23-январдан 1966-йил 26-февралгача Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти бўлган, шу йилларда академиянинг «Маърузалар» журналини ҳам таҳрир қилган.
Илмий ишлари физик электроника, қаттиқ жисм сирти физикаси, ядро ва радиация физикаси, масс-спектрометрия ҳамда қуёш техникасига бағишланган: у металл сиртидаги ностационар жараёнларни, сирт ионланиши ва атом зарраларининг қаттиқ жисм билан ўзаро таъсирини ўрганган, қуёш печлари ва фотоэлектрик қурилмалар яратишда қатнашган. «Гелиотехника» журналининг асосчиси ва бош муҳаррири бўлган (1965–1976).
1966-йилда Электроника институтини ташкил этиб, 1975-йилгача унга раҳбарлик қилди; 1963-йилдан Тошкент политехника институтида кафедра мудири бўлиб ҳам ишлади. У Ленин ордени, Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1965), Қизил Юлдуз ордени, иккита «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган, 1968-йилда Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлди.
Убай Орифов 1976-йил 24-декабрда Тошкентда вафот этган ва Чиғатой қабристонидаги Олимлар хиёбонида дафн этилган. 2002-йилда вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени берилди. Электроника институти унинг номи билан аталган (2012-йилда қайта номлангунча), Тошкентнинг Юнусобод туманидаги кўчалардан бири ҳам унинг номини олган.
Таълим
- Ўзбек педагогика академиясиОлийгоҳ · Самарқанд · 1931
Карьера
- Ўрта Осиё давлат университетиАссистент · Тошкент · 1935–1941
- Тошкент политехника институтиКафедра мудири · Тошкент · 1963–…
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2002, вафотидан кейин · Ўзбекистон
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1968 · Ўзбекистон ССР
Ленин ордениСССР
Меҳнат Қизил Байроқ ордени1965 · СССР

Асарлар
- «Атом зарраларининг қаттиқ жисм сирти билан ўзаро таъсири» (1969)Монография
Ион бомбардимони, сочилиш ва сирт жараёнларига бағишланган асар; 1969-йилда Нью-Йоркда инглиз тилида чоп этилган.
Ҳаёт йўли
- 1909Туғилиши
Қўқонда туғилган (янги услубда 15-июн).
- 1931Таълим
Самарқанддаги Ўзбек педагогика академиясини тамомлаган.
- 1935–1941Ўрта Осиё давлат университети
Тошкентда университетда ассистент бўлиб ишлаган.
- 1945–1956Физика-техника институти
Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг Физика-техника институтига раҳбарлик қилган; бу лавозимга 1963–1967-йилларда яна қайтган.
- 1956–1962Ядро физикаси институти
Академик этиб сайланган ва Ядро физикаси институтига раҳбарлик қилган.
- 1962–1966Фанлар академияси президенти
Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг президенти бўлган.
- 1965«Гелиотехника» журнали
Халқаро «Гелиотехника» журналининг бош муҳаррири бўлган (1976-йилгача); шу йили Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.
- 1966–1975Электроника институти
Электроника институтини ташкил этиб, унга раҳбарлик қилган.
- 1968Давлат мукофоти
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган.
- 1976Вафоти
24-декабрда Тошкентда вафот этган, Чиғатой қабристонида дафн этилган.
- 2002Вафотидан кейинги мукофот
«Буюк хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.
