Вали Ғофуров

Вали Ғофуров 1922-йилда Тошкент чеккасида деҳқон оиласида туғилган. Туғилган куни манбаларда турлича кўрсатилади: 1-октабр ёки 31-декабр. Етти йиллик мактабдан сўнг ўқитувчилар курсини битирган ва 1940-йилда Самарқанд вилоятидаги мактаблардан бирига ўқитувчи бўлиб юборилган. Ёшлигида у газеталар билан ҳамкорлик қилиб, шеър ёзиб кўрган.

1941-йилда Налчикдаги пиёда аскарлар билим юртига курсант бўлиб кирган. 1942-йилнинг ёзида жанубий фронтда аҳвол оғирлашгач, курсантлар муддатидан олдин битиртирилиб фронтга жўнатилган, Ғофуров ҳам улар қаторида эди. У Сталинград мудофаасида қатнашган.

1942-йил кузидаги жангда оғир яраланиб, кўзларидан айрилган. Узоқ даволанишдан сўнг кўрлик билан муроса қилиш унга оғир кечган; охир-оқибат яшашга куч топган, Брайл ёзувини ўрганган, кўрлар учун мактабда ўқитувчи бўлиб ишлаган, сўнгра Ўзбекистон кўрлар жамиятининг ишлаб чиқариш комбинатини бошқарган.

Ёзиш орзусини у кўрлигидан кейин ҳам тарк этмаган: китобни пўлат игна билан картон варақларини тешиб «ёзган», сўнг матн яқинлари ва дўстлари ёрдамида қўлёзмага кўчирилган. Игна билан ёзилган «Вафодор» романининг биринчи китоби 1960-йиллар бошида, иккинчи китоби 1973-йилда нашр этилган; асар рус ва бошқа тилларга таржима қилинган. Русча таржимада О. Сиделников таржима қилган китоб «Роман, написаннйй иглой» («Игна билан ёзилган роман») номи билан чиққан.

Романдан кейин Ғофуров «Сўнгги пушаймон», «Ботирга ўлим йўқ» қиссаларини, «Шохлардаги мезонлар» хотира китобини ва кўплаб ҳикоялар ёзган. 1970-йилда СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзолигига қабул қилинган. Романининг қўлёзмаси ва ёзишда ишлатган асбобларини Николай Островский музейига совға қилган.

Вали Ғофуров Тошкентда вафот этган: аксарият манбаларда 1995-йил 5-август кўрсатилади, Ўзбекистон Википедияси эса 1994-йил 31-июлни келтиради. У ўзи тириклигида «хизмат кўрсатган маданият ходими» унвонига сазовор бўлган; 2025-йил 23-августдаги Президент фармони билан вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени берилган.