Асосий қисмга ўтиш

Хуршид

Ўзбек шоири, драматурги ва таржимони, ўзбек мусиқали драмасининг асосчиларидан бири; Навоий достонлари асосидаги «Лайли ва Мажнун», «Фарҳод ва Ширин» асарлари муаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Режиссёр, Шоир, Драматург
Ҳақиқий исми:
Шамсиддин Шарофиддинов
Тахаллуси:
Хоиб
Туғилган:
1892 — 13 сентабр 1960
Туғилган жой:
Тошкент

Биография

Хуршид (ҳақиқий исми Шамсиддин Шарофиддинов) 1892-йилда Тошкентда боғбон оиласида туғилган. Туғилган куни манбаларда турлича кўрсатилади: «Ўзбекистон миллий энсиклопедияси»га таянган нашрларда 20-июн, театр энсиклопедиясига таянган маълумотларда эса май ойи. У аввал Тошкентдаги мадрасалардан бирида, сўнг русча-тузем мактабида (1908–1910) ўқиган; 1910-йилда отаси вафот этгач, ўқишни ташлаб Андижонга кетган ва 1918-йилгача сотувчи бўлиб ишлаган.

Адабиётга 1910-йилларнинг бошида шеърият билан кирган: 1912-йилда шеърларини «Девони Шоҳидий» номли девонга жамлаган, 1914-йилдан «Хоиб» тахаллуси билан матбуотда чиққан. 1915-йилда саҳнада илк бор кўринган ва Тошкентдаги ҳаваскорлар труппаси «Турон»да комедия ва характерли ролларни ижро этган. 1918-йил ёзида Тошкентга қайтиб, ўқитувчилар тайёрлаш курсини тугатган, «Беҳбудий» ва «Намуна» мактабларида дарс берган.

1920-йилдан Хуршиднинг ижоди асосан театр билан боғлиқ. У Маннон Уйғур бошчилигидаги труппада суфлёр бўлиб ишлаган, шу йилларда «Ёмон ўртоқ», «Туганмас бойлик», «Кичик аскар», «Буюк аскар» каби песалар ёзган; жами йигирмага яқин песа муаллифи. «Муштум» журналида техник муҳаррир бўлган (1924–1926), унинг ҳажвий шеърлари «Ўжар», «Тажанг», «Чаён» тахаллуслари билан босилган.

Хуршиднинг асосий кашфиёти — ўзбек драматургиясида биринчи бўлиб Навоий «Хамса»сига кирган достонлар асосида мусиқали драмалар яратгани. «Лайли ва Мажнун» 1923-йилда, «Фарҳод ва Ширин» 1926-йилда давлат намуна труппаси саҳнасида қўйилган; кейинчалик муаллиф иккаласини мусиқали театр ва опера театри учун қайта ишлаган. Шунингдек, «Қалин» (1930), Фирдавсийнинг «Шоҳнома»си асосидаги «Сиёвуш» (1945) ва «Ойбону» (1955) мусиқали драмаларини ёзган. Унинг мусиқали драмалар учун «Дугоҳ», «Сегоҳ», «Чоргоҳ», «Ушшоқ», «Баёт» куйларига мослаб ёзган қўшиқлари ўзбек хонандалигининг мумтоз намуналарига айланган.

Хуршид Андижон вилоят театрида (1929–1933) ва Алишер Навоий номидаги опера ва балет театрида (1933–1948) адабий ходим бўлиб ишлаган. 1941-йилда унга Ўзбекистон ССР санъат арбоби унвони берилган. Таржимон сифатида Шиллернинг «Қароқчилар», Шекспирнинг «Отелло»си ва Узейир Ҳожибековнинг «Аршин мол алон» асарини ўзбек тилига ўгирган, 1950-йилларда Ҳофиз Шерозийнинг ғазалларидан бир қисмини таржима қилган.

Умрининг охирги ўн бир йилида (1949–1960) Тил ва адабиёт институти қошидаги Адабиёт музейида илмий ходим бўлиб, Мунис ва Огаҳий девонларини ҳамда «Юсуф ва Зулайҳо» достонини нашрга тайёрлаган. Хуршид 1960-йил 13-сентабрда Тошкентда вафот этган. Тошкентдаги маҳалла, кўча, мактаб ва кинотеатрлардан бирига унинг номи берилган.

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1892
    Тошкентда туғилган

    Боғбон оиласида дунёга келган; мадрасада, сўнг русча-тузем мактабида (1908–1910) ўқиган.

  2. 1910–1918
    Андижонда

    Отаси вафотидан кейин Андижонга кетган ва сотувчи бўлиб ишлаган.

  3. 1912–1914
    Дастлабки шеърлар

    Шеърларини «Девони Шоҳидий» девонига жамлаган; 1914-йилдан «Хоиб» тахаллуси билан матбуотда чиққан.

  4. 1915
    Саҳнадаги дебют

    Тошкентдаги «Турон» ҳаваскорлар труппасида рол ўйнай бошлаган.

  5. 1918–1920
    Ўқитувчилик

    Тошкентга қайтиб, «Беҳбудий» ва «Намуна» мактабларида дарс берган.

  6. 1920-йиллар
    Маннон Уйғур труппасида

    Труппада суфлёр бўлиб ишлаган ва дастлабки песаларини ёзган.

  7. 1923–1926
    Навоий достонлари асосидаги драмалар

    «Лайли ва Мажнун» (1923) ва «Фарҳод ва Ширин» (1926) мусиқали драмалари саҳналаштирилган.

  8. 1924–1926
    «Муштум» журнали

    Журналда техник муҳаррир бўлиб ишлаган.

  9. 1929–1933
    Андижон вилоят театри

    Театрда адабий ходим бўлган.

  10. 1933–1948
    Навоий номидаги опера ва балет театри

    Театрда адабий ходим сифатида ишлаган.

  11. 1941
    Санъат арбоби унвони

    Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган.

  12. 1949–1960
    Адабиёт музейи

    Тил ва адабиёт институти қошидаги Адабиёт музейида илмий ходим бўлган; 1960-йил 13-сентабрда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Девони Шоҳидий» (1912)
    Шеърлар девони

    Муаллиф ўз шеърларини жамлаган дастлабки девон.

  • «Кичик аскар» (1919)
    Песа

    Маннон Уйғур труппаси учун ёзилган саҳна асарларидан бири.

  • «Лайли ва Мажнун» (1923)
    Мусиқали драма

    Навоий достони асосидаги мусиқали драма; кейин мусиқали театр ва опера учун қайта ишланган.

  • «Фарҳод ва Ширин» (1926)
    Мусиқали драма

    Навоий «Хамса»сига кирган достон асосида ёзилган; давлат намуна труппаси саҳналаштирган.

  • «Қалин» (1930)
    Мусиқали драма
  • «Сиёвуш» (1945)
    Мусиқали драма

    Фирдавсийнинг «Шоҳнома»си асосида ёзилган.

  • «Ойбону» (1955)
    Мусиқали драма
  • Шиллернинг «Қароқчилар»и
    Таржима

    Песанинг ўзбекча таржимаси.

  • Ҳофиз Шерозий ғазаллари
    Таржима

    1950-йилларда ўзбек тилига ўгирилган ғазаллар.

Хуршид (1892–1960) — Ёзувчи | Shaxs.uz