Abdulla Mirzo
Temuriy shahzoda, Shohruhning nevarasi; Fors hokimi (1435–1447), Mirzo Ulug'bekning jiyani, Samarqand va Movarounnahr hukmdori (1450–1451), Abu Said Mirzo tomonidan mag'lub etilib, qatl qilingan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi
- Haqiqiy ismi:
- Abdulla ibn Ibrohim
- Tug'ilgan:
- 19 mart 1433(18 yosh) ♓ — 22 iyun 1451
- Otasi:
- Ibrohim Sulton
Biografiya
Abdulla Mirzo 1433-yil 19-martda Sheroz shahrida Temuriy shahzoda Ibrohim Sulton oilasida tug'ilgan. Otasi Amir Temurning nabirasi, Shohruhning o'g'li, Mirzo Ulug'bekning ukasi edi; shu bois Abdulla Ulug'bekning jiyani hisoblangan.
1435-yilda Ibrohim Sulton vafot etgach, Shohruh Fors viloyatini bolaning nomiga topshirgan, amalda esa viloyatni vasiylar boshqargan. Abdulla Fors hokimi bo'lgan yillarda (1435–1447) Sheroz kitob san'ati markazlaridan biriga aylangan: bu davrda «Shohnoma» (1437, 1441, 1444), Nizomiy «Xamsa»si va boshqa qo'lyozmalar ko'chirilgan va bezatilgan. Shahar amirlarining shikoyatlari sababli u ikki marta lavozimdan olingan, 1441–1442 va 1446-yillarda yana tayinlangan.
1446-yil kuzida amakivachchasi Sulton Muhammad Sherozni qamal qilgan, ammo Shohruh qo'shini yaqinlashgach, qamalni to'xtatgan. 1447-yilda Shohruh vafot etib, shahzodalar o'rtasida taxt kurashi boshlanganda Sulton Muhammad Forsni egallagan, Abdulla esa Ulug'bek tarafiga o'tgan.
Ulug'bekning o'g'li Abdullatif 1449-yilda otasini mag'lub etgach, Abdulla uning qo'liga tushib, qamoqqa olingan. Abdullatif 1450-yil may oyida o'ldirilgach, Samarqand amirlari Abdullani ozod qilib, taxtga ko'targan. Lashkarning sadoqatini saqlash uchun katta mablag' sarflashga majbur bo'lgan; hokimiyati Movarounnahrdan tashqarida tan olinmagan.
Buxoroda taxtga da'vogar bo'lgan Abu Said Mirzo unga qarshi chiqqan. 1450-yilda Abdulla uning qo'shinlaridan bir bor o'zini himoya qila olgan; shundan so'ng Abu Said chegara shahri Yassini (Turkiston) egallagan. Keyingi yili Abu Saidga ko'chmanchi o'zbeklar xoni Abulxayrxon yordamga kelgan: 1451-yil 22-iyunda Samarqand yaqinidagi Sheroz qishlog'ida bo'lgan jangda Abdullaning qo'shini yengilgan, o'zi ushlanib, qatl etilgan.
Manbalarda yozilishicha, Abdulla hukmronligi davrida Ulug'bekning jasadi Samarqanddagi Go'ri Amir maqbarasiga dafn etilgan. Taxtga Abu Said Mirzo o'tirgan, Abulxayrxon esa boy sovg'alar olib, Ulug'bekning qizi Robiya Sulton begimga uylangan.
Karyera
Hayot yo'li
- 1433Tug'ilishi
19-martda Sherozda Ibrohim Sulton oilasida tug'ilgan.
- 1435Fors hokimi
Otasi vafot etgach, viloyat unga topshirilgan; amalda vasiylar boshqargan.
- 1441–1442Qayta tayinlanishi
Sheroz amirlarining shikoyatlari bilan lavozimdan olingach, yana Fors hokimi etib tayinlangan.
- 1446Sherozning qamali
Sulton Muhammad Sherozni qamal qilgan, ammo Shohruh qo'shini yaqinlashganda chekingan.
- 1447Forsni tark etishi
Shohruh vafot etgach, Sulton Muhammad Forsni egallagan; Abdulla Ulug'bek tarafiga o'tgan.
- 1449–1450Qamoq
Abdullatif davrida asirga tushib, qamoqqa olingan.
- 1450Samarqand taxti
Abdullatif o'ldirilgach, may oyida Samarqand amirlari uni hukmdor qilib ko'targan.
- 1450Abu Said bilan kurash
Abu Said Mirzoning qo'shinini bir bor qaytargan.
- 1451Mag'lubiyat va o'limi
22-iyunda Samarqand yaqinida Abu Said va Abulxayrxonning birlashgan qo'shini tomonidan yengilib, qatl etilgan.
Meros
Abdulla Mirzo Samarqandni boshqargan oxirgi Ulug'bek tarafdori shahzoda sifatida tanilgan: uning qisqa hukmronligi Temuriylar davlati parchalanayotgan, Movarounnahr uchun kurash Abu Said Mirzo va ko'chmanchi o'zbeklar xoni Abulxayrxon g'alabasi bilan tugagan paytga to'g'ri kelgan. Fors hokimligi yillarida Sherozda tayyorlangan «Shohnoma» va «Xamsa» qo'lyozmalari Temuriylar kitob san'atining yirik namunalari qatoriga kiradi.
Davr: Temuriylar davlatining parchalanishi, XV asr o'rtalari- Ibrohim Sultonning vafoti (1435)
- Shohruhning vafoti (1447)
- Abdullatifning o'ldirilishi (1450)
- Sheroz qishlog'i yonidagi jang (1451)
