Asosiy qismga o'tish
Abdulla Qodiriy

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Abdulla Qodiriy

Yozuvchi · Toshkent

Yozuvchi, o'zbek romanchiligining asoschisi, «O'tkan kunlar» muallifi.

Faoliyat:
Yozuvchi, Nosir
Sahna nomi:
Julqunboy
Hayot yillari:
10 aprel 1894(44 yosh) ♈ — 4 oktabr 1938
Tug'ilgan joy:
Toshkent
Otasi:
Qodirbobo
Turmush o'rtog'i:
Rahbarnisa Rasulmuhammadboy qizi
Farzandlar:
Nazifa Abdullayeva
Adiba Abdullayeva
Mas'ud Abdullayev
Anisa Abdullayeva

Biografiya

Abdulla Qodiriy 1894-yil 10-aprelda Toshkentda, farzandi tug'ilganida 74 yoshda bo'lgan bog'bon Qodirbobo oilasida dunyoga kelgan. Eski usul maktabida (1904–1906), so'ng rus-tuzem maktabida (1908–1912) va shayx Abulqosim madrasasida (1916–1917) o'qigan; 1914-yilda Rahbarnisa Rasulmuhammadboy qiziga uylangan.

Maktabdan so'ng bir savdogar huzurida kitob ko'chiruvchi bo'lib ishlagan, turli tasodifiy ishlarni sinab ko'rgan, 1910-yillar o'rtalaridan yozishga kirishgan. 1919–1920-yillarda «O'tgan kunlar» romanini yaratgan — uning boblari 1922-yildan «Inqilob» jurnalida bosilgan, to'liq holda esa 1924–1926-yillarda alohida kitoblar sifatida nashr etilgan. Bu o'zbek adabiyotidagi birinchi katta hajmli roman edi.

1923–1926-yillarda «Mushtum» hajviy jurnali tahririyati a'zosi bo'lgan, ko'plab taxalluslar bilan chop etilgan, ulardan eng mashhuri — Julqunboy. 1926-yilda «Yig'indi gaplar» felyetoni uchun qisqa muddat qamoqqa olingan.

1929-yilda ikkinchi romani — «Mehrobdan chayon» — nashr etilgan. Qodiriy shuningdek rus klassikasini, jumladan Gogolning «Uylanish» komediyasini o'zbek tiliga tarjima qilgan.

O'zbekiston kompartiyasi rahbari Akmal Ikromov homiyligidan foydalangan, ammo uning 1937-yildagi qamoqqa olinishidan so'ng himoyasiz qolgan: 1937-yil 31-dekabrda Qodiriy «xalq dushmani» sifatida hibsga olingan, 1938-yil 4-oktabrda esa Toshkentda otib tashlangan. 1956-yil 9-oktabrda vafotidan keyin oqlangan.

Ta'lim

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1922
    «O'tgan kunlar» boblarining bosilishi

    Bo'lajak romanning boblari «Inqilob» jurnalida chop etila boshlangan.

  2. 1923–1926
    «Mushtum» jurnali tahririyati

    Hajviy jurnal tahririyati a'zosi bo'lgan, Julqunboy va boshqa taxalluslar bilan chop etilgan.

  3. 1924–1926
    «O'tgan kunlar» alohida kitob sifatida

    Roman alohida kitoblar tarzida nashr etilgan — o'zbek adabiyotidagi birinchi katta hajmli roman.

  4. 1926
    Felyeton uchun qamoqqa olinishi

    «Mushtum»dagi «Yig'indi gaplar» felyetoni uchun qisqa muddat hibsga olingan.

  5. 1929
    «Mehrobdan chayon»ning nashr etilishi

    Yozuvchining ikkinchi romani chop etilgan.

  6. 1937
    «Xalq dushmani» sifatida hibsga olinishi

    Homiysi, partiya rahbari Akmal Ikromov qamoqqa olingandan so'ng, 31-dekabrda hibsga olingan.

  7. 1938
    Otib tashlanishi

    Kontrrevolyutsion faoliyatda ayblanib, 4-oktabrda Toshkentda otib tashlangan.

Asarlari

  • «O'tgan kunlar» (1926)
    Roman

    O'zbek adabiyotidagi birinchi katta hajmli roman, XIX asr Turkiston hayoti haqida.

  • «Mehrobdan chayon» (1929)
    Roman

    Yozuvchining «O'tgan kunlar» chizig'ini davom ettiruvchi ikkinchi romani.

  • «Kalvak Mahzumning xotira daftaridan»
    Hajviy hikoya

    O'zbek tilidagi eng mashhur hajviy hikoyalardan biri.

  • «Toshpo'lat tajang nima deydir?»
    Hajviy hikoya

    O'z davri odob-axloqini kulgi ostiga olgan hajviy hikoya.

  • Gogolning «Uylanish» tarjimasi
    Tarjima

    Nikolay Gogolning komediyasini o'zbek tiliga tarjima qilgan.

Meros

Qodiriy o'zbek romanchiligi va XX asr o'zbek adabiyotidagi realizmning asoschisi hisoblanadi; uning asarlari rus, ingliz, nemis, italyan, arab va boshqa tillarga tarjima qilingan hamda maktab dasturiga kiritilgan. Toshkentdagi madaniyat instituti 2012-yilda San'at instituti bilan qo'shilgunga qadar uning nomini olib yurgan.

Davr: Jadidchilik davri Toshkenti
  • Vafotidan keyin oqlangan (1956)
  • Abdulla Qodiriy nomidagi Davlat mukofoti ta'sis etilgan (1990)
  • Toshkentda Abdulla Qodiriy uy-muzeyi ochilgan (2019)
Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish