Асосий қисмга ўтиш
Абдулла Қодирий

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Абдулла Қодирий

Ёзувчи · Тошкент

Ёзувчи, ўзбек романчилигининг асосчиси, «Ўткан кунлар» муаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Носир
Саҳна номи:
Жулқунбой
Ҳаёт йиллари:
10 апрел 1894(44 ёш) ♈ — 4 октабр 1938
Туғилган жой:
Тошкент
Отаси:
Қодирбобо
Турмуш ўртоғи:
Раҳбарниса Расулмуҳаммадбой қизи
Фарзандлар:
Назифа Абдуллаева
Адиба Абдуллаева
Масъуд Абдуллаев
Аниса Абдуллаева

Биография

Абдулла Қодирий 1894-йил 10-апрелда Тошкентда, фарзанди туғилганида 74 ёшда бўлган боғбон Қодирбобо оиласида дунёга келган. Эски усул мактабида (1904–1906), сўнг рус-тузем мактабида (1908–1912) ва шайх Абулқосим мадрасасида (1916–1917) ўқиган; 1914-йилда Раҳбарниса Расулмуҳаммадбой қизига уйланган.

Мактабдан сўнг бир савдогар ҳузурида китоб кўчирувчи бўлиб ишлаган, турли тасодифий ишларни синаб кўрган, 1910-йиллар ўрталаридан ёзишга киришган. 1919–1920-йилларда «Ўтган кунлар» романини яратган — унинг боблари 1922-йилдан «Инқилоб» журналида босилган, тўлиқ ҳолда эса 1924–1926-йилларда алоҳида китоблар сифатида нашр этилган. Бу ўзбек адабиётидаги биринчи катта ҳажмли роман эди.

1923–1926-йилларда «Муштум» ҳажвий журнали таҳририяти аъзоси бўлган, кўплаб тахаллуслар билан чоп этилган, улардан энг машҳури — Жулқунбой. 1926-йилда «Йиғинди гаплар» фельетони учун қисқа муддат қамоққа олинган.

1929-йилда иккинчи романи — «Меҳробдан чаён» — нашр этилган. Қодирий шунингдек рус классикасини, жумладан Гоголнинг «Уйланиш» комедиясини ўзбек тилига таржима қилган.

Ўзбекистон компартияси раҳбари Акмал Икромов ҳомийлигидан фойдаланган, аммо унинг 1937-йилдаги қамоққа олинишидан сўнг ҳимоясиз қолган: 1937-йил 31-декабрда Қодирий «халқ душмани» сифатида ҳибсга олинган, 1938-йил 4-октабрда эса Тошкентда отиб ташланган. 1956-йил 9-октабрда вафотидан кейин оқланган.

Таълим

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1922
    «Ўтган кунлар» бобларининг босилиши

    Бўлажак романнинг боблари «Инқилоб» журналида чоп этила бошланган.

  2. 1923–1926
    «Муштум» журнали таҳририяти

    Ҳажвий журнал таҳририяти аъзоси бўлган, Жулқунбой ва бошқа тахаллуслар билан чоп этилган.

  3. 1924–1926
    «Ўтган кунлар» алоҳида китоб сифатида

    Роман алоҳида китоблар тарзида нашр этилган — ўзбек адабиётидаги биринчи катта ҳажмли роман.

  4. 1926
    Фельетон учун қамоққа олиниши

    «Муштум»даги «Йиғинди гаплар» фельетони учун қисқа муддат ҳибсга олинган.

  5. 1929
    «Меҳробдан чаён»нинг нашр этилиши

    Ёзувчининг иккинчи романи чоп этилган.

  6. 1937
    «Халқ душмани» сифатида ҳибсга олиниши

    Ҳомийси, партия раҳбари Акмал Икромов қамоққа олингандан сўнг, 31-декабрда ҳибсга олинган.

  7. 1938
    Отиб ташланиши

    Контрреволюцион фаолиятда айбланиб, 4-октабрда Тошкентда отиб ташланган.

Асарлари

  • «Ўтган кунлар» (1926)
    Роман

    Ўзбек адабиётидаги биринчи катта ҳажмли роман, XIX аср Туркистон ҳаёти ҳақида.

  • «Меҳробдан чаён» (1929)
    Роман

    Ёзувчининг «Ўтган кунлар» чизиғини давом эттирувчи иккинчи романи.

  • «Калвак Маҳзумнинг хотира дафтаридан»
    Ҳажвий ҳикоя

    Ўзбек тилидаги энг машҳур ҳажвий ҳикоялардан бири.

  • «Тошпўлат тажанг нима дейдир?»
    Ҳажвий ҳикоя

    Ўз даври одоб-ахлоқини кулги остига олган ҳажвий ҳикоя.

  • Гоголнинг «Уйланиш» таржимаси
    Таржима

    Николай Гоголнинг комедиясини ўзбек тилига таржима қилган.

Мерос

Қодирий ўзбек романчилиги ва XX аср ўзбек адабиётидаги реализмнинг асосчиси ҳисобланади; унинг асарлари рус, инглиз, немис, итальян, араб ва бошқа тилларга таржима қилинган ҳамда мактаб дастурига киритилган. Тошкентдаги маданият институти 2012-йилда Санъат институти билан қўшилгунга қадар унинг номини олиб юрган.

Давр: Жадидчилик даври Тошкенти
  • Вафотидан кейин оқланган (1956)
  • Абдулла Қодирий номидаги Давлат мукофоти таъсис этилган (1990)
  • Тошкентда Абдулла Қодирий уй-музейи очилган (2019)
Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш