Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Abdulmo'minxon
Tuzatish taklif qilish

Abdulmo'minxon

Shayboniylar sulolasidan Buxoro xoni (1598), Abdullaxon II ning yagona o'g'li; 1582–1598-yillarda Balxni boshqargan, Badaxshon va Xurosonda yurishlar olib borgan, taxtda olti oy turib o'ldirilgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Harbiy
Haqiqiy ismi:
Abdulmo'min ibn Abdulla
Tug'ilgan:
1568 — 1598
Tug'ilgan joy:
Buxoro
Otasi:
Abdullaxon II

Biografiya

Abdulmo'minxon 1568-yilda Buxoroda tug'ilgan. U shayboniylar sulolasidan bo'lib, Abulxayrxon avlodiga mansub; Buxoro xoni Abdullaxon II ning yagona o'g'li edi.

1582-yil sentabrida, o'n besh yoshlarida, Balxga hokim etib tayinlandi, 1583-yildan kechiktirmay otasining vorisi deb e'lon qilindi va «kichik xon» unvonini oldi. Dastlabki yillarda o'spirin hokim nomidan viloyatni otaliq — amir Jankeldibiy boshqargan. Balx 1598-yilgacha uning ixtiyorida qoldi; 1587-yildan keyin otasi unga Termiz va Ko'lob viloyatlarini ham topshirdi.

Abdulmo'minxon davrida Balxda katta qurilish ishlari olib borilgan: shahar tashqi devorining uzunligi qirq kilometrdan oshgan janubi-g'arbiy qismi tiklangan, ichki shaharning ikki darvozasi tiklangan, Xo'ja Abu Nasr Porsa maqbara-masjidi, Xo'ja Ukkosha maqbarasi va Janbozbobo bozori gumbazining qayta tiklanishi uning nazoratida o'tgan. Dah Shayx darvozasi ham uning nomi bilan bog'lanadi.

1584-yilning fevralidan boshlab u otasining qurolli yordami bilan Balx ulusini Toxariston va Badaxshon hisobiga kengaytirdi. 1586-yil iyunida Xuttalon viloyatini egalladi, 1589-yilga kelib esa temuriylarning Badaxshon va Toxaristondagi hukmronligi tugadi: Shayboniylarga qarshi bosh ko'targan so'nggi temuriy — Muhammad Zamon Mirzo mag'lub bo'lib, Badaxshonga qochdi.

Xurosonda ham faol harakat qildi. 1588–1589-yillarda otasiga Hirotni uzoq qamal qilishda yordam berdi, Hirot esa unga emas, amir Qulbobo Ko'keldoshga topshirilgani uning noroziligiga sabab bo'ldi. 1580-yillar oxirida Mashhadni egalladi, 1591-yilga kelib shayboniylar qo'lida Mashhad, Nishopur va Jom kabi yigirmadan ortiq shahar bor edi. Safaviylar va Xorazm hukmdori Hoji Muhammadxon uning ustiga ittifoq tuzdi, ammo Abdulmo'minxon Nishopurni 1594-yilda yana qaytarib oldi; 1596–1597-yillarda esa Astrobodga yurish qildi.

1596–1598-yillarda u va keksayib qolgan Abdullaxon II o'rtasidagi munosabatlar bir necha bor keskinlashdi: o'g'il otasidan mustaqil bo'lishga intilar, hatto qurolli to'qnashuvga ham borib yetgan. Abdullaxon II 1598-yil boshida vafot etgach, Abdulmo'minxon Samarqandda Buxoro xoni deb e'lon qilindi va taxt uchun raqib bo'lmasligi uchun amakivachchalarining ko'pini qatl ettirdi. Zamondoshlari uni qat'iyatli, lekin haddan tashqari shafqatsiz va shubhali hukmdor deb ta'riflagan.

Hokimiyatda taxminan olti oy turdi va 1598-yilning yozida otasining sobiq safdoshlari uyushtirgan fitna oqibatida o'ldirildi. Taxtga amakivachchasi Pirmuhammadxon II o'tirdi. Abdullaxon II va Abdulmo'minxon vafotidan keyin shayboniylar Xuroson va Xorazmdagi mulklarini boy berdi, Buxoroda esa hokimiyat keyinchalik ashtarxoniylar sulolasiga o'tdi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1568
    Tug'ilishi

    Buxoroda Abdullaxon II ning yagona o'g'li bo'lib tug'ilgan.

  2. 1582
    Balx hokimi

    Sentabrda Balxga hokim etib tayinlangan; ish otaliq amir Jankeldibiy qo'lida bo'lgan.

  3. 1583
    Taxt vorisi

    Otasining vorisi deb e'lon qilingan, «kichik xon» unvonini olgan.

  4. 1584–1589
    Balx ulusini kengaytirishi

    Toxariston va Badaxshon hisobiga yerlarni qo'shib oldi; 1586-yil iyunida Xuttalonni egalladi.

  5. 1588–1589
    Hirotning qamali

    Otasiga Hirotni qamal qilishda yordam bergan.

  6. 1589
    Temuriylar qarshiligining tugashi

    Muhammad Zamon Mirzo mag'lub etilib, temuriylarning Badaxshon va Toxaristondagi hukmronligi tugadi.

  7. 1580-yillar oxiri – 1591
    Xuroson yurishlari

    Mashhad, Nishopur, Jom va boshqa yigirmadan ortiq shahar egallangan.

  8. 1594
    Nishopurning qaytarilishi

    Safaviylar yo'qotgan Nishopurni qayta egalladi.

  9. 1596–1598
    Otasi bilan nizo

    Abdullaxon II bilan munosabatlar keskinlashdi, qurolli to'qnashuvgacha borib yetdi.

  10. 1598
    Buxoro xoni

    Otasi vafotidan so'ng Samarqandda xon deb e'lon qilindi.

  11. 1598
    O'ldirilishi

    Yozda fitna qurboni bo'ldi; taxtga Pirmuhammadxon II o'tirdi.

Meros

Abdulmo'minxon Balxni o'n olti yil boshqardi, uning devorlari va ziyoratgohlarini tikladi, shayboniylarning Badaxshon va Xurosondagi yurishlariga rahbarlik qildi. Uning o'ldirilishi bilan otasi barpo etgan davlatning parchalanishi tezlashdi: Xuroson va Xorazmdagi mulklar boy berildi. O'rta Osiyo manbalari uni shayboniylarning so'nggi hukmdori sanasa-da, Xovors, Len-Pul va Bosvort kabi tarixchilar sulola tarixini amakivachchasi Pirmuhammadxon II bilan tugaydi, deb hisoblaydi.

Davr: XVI asr oxiri, Buxoro xonligining shayboniylar davri
  • Xuttalonning egallanishi (1586)
  • Temuriylarning Badaxshondagi hukmronligi tugashi (1589)
  • Abdullaxon II ning vafoti (1598)
  • Abdulmo'minxonning o'ldirilishi (1598)
Abdulmo'minxon (1568–1598) — Tarixiy shaxs | Shaxs.uz