
Amir Abdulahad
Mang'itlar sulolasidan Buxoro amiri (1885–1910): uning davrida Buxoroda Rossiya siyosiy agentligi ochilgan, Amudaryodan ko'prik va Chorjo'y–Samarqand temir yo'li qurilgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Haqiqiy ismi:
- Abdulahad ibn Amir Muzaffarxon
- Taxallusi:
- Ojiz
- Hayot yillari:
- 1859 — 1910
- Tug'ilgan joy:
- Navoiy
- Otasi:
- Amir Muzaffar
- Farzandlar:
Biografiya
Amir Abdulahad Buxoro amirligini 1885-yildan 1910-yilgacha boshqargan mang'itlar sulolasi vakili. U amir Muzaffarning o'g'li va amir Said Olimxonning otasi. Tug'ilgan yili 1859 deb olinadi (ba'zi manbalarda 1857), tug'ilgan joyi — Karmana. Aniq kun va oylar manbalarda har xil ko'rsatilgani uchun maqolada faqat yillar keltirildi. Yoshligida Karmana beklarini boshqargan; otliq va qushbozlikka mehr qo'ygani aytiladi.
Uning hukmronligi Buxoro amirligining Rossiya imperiyasiga bog'liqligi kuchaygan davrga to'g'ri keldi. 1886-yilda chor hukumati Buxoroda o'zining siyosiy agentligini ochdi. Rossiya Turkistonni, shu jumladan Buxoroni xomashyo manbaiga aylantirish va boyliklarini olib chiqish maqsadida Amudaryodan ko'prik qurdi, 1900–1901-yillarda Chorjo'y–Samarqand temir yo'lini yotqizdi. Temir yo'l bekati yonida Yangi Buxoro (hozirgi Kogon) posyolkasi o'sdi, amir esa u yerda o'z saroyini ham qurdirgan.
Abdulahad Rossiya bilan yaqin aloqada bo'ldi: unga rus armiyasida otliq askar generali va general-ad'yutant unvonlari berilgan, 1906-yilda Avliyo Andrey ordeni topshirilgan. Yozlarini Qrim va Kavkazda o'tkazgan, Yalta hamda Pyatigorskning faxriy fuqarosi bo'lgan. Bir qancha ma'lumotga ko'ra, u Yalta, Jeleznovodsk va Yangi Buxoroda saroy qurdirishga, Peterburgdagi masjid va Turkiston (Yassaviy maqbarasi) ta'mirlariga mablag' ajratgan. 1886-yilda Buxoro toj ordenini ta'sis etdi, 1895-yilda qo'shinni qayta tashkil qildi. 1894-yilda ruhoniylar bilan kelishmovchilikdan so'ng Karmanaga ko'chib o'tdi. Rasman qullikni bekor qilgan, ammo uning amalda 1920-yilgacha yashirin davom etgani qayd etiladi. U «Ojiz» taxallusi bilan she'r ham yozgan.
Uning davrida jadidchilik harakati kuchaydi. Abdulahad 1910-yil oxirida Karmanada vafot etdi (yangi uslub bo'yicha 1911-yil yanvar boshi) va o'sha yerda dafn qilindi; taxtni o'g'li Said Olimxon egalladi. Tug'ilgan va vafot etgan kunlar manbalarda turlicha (Vikimaʼlumotlarda 27.03.1859 va 10.12.1910, o'zbekcha ensiklopedik maqolada 16.03.1859 va 06.01.1911), shuning uchun yil bilan cheklandi.
Hayot yo'li
- 1871Karmana beki
Karmana bekligiga tayinlangan va taxtga chiqqunicha shu lavozimda bo'lgan.
- 1885Buxoro taxtiga o'tirishi
Otasi amir Muzaffar vafotidan so'ng Buxoro amiri bo'lgan.
- 1886Rossiya siyosiy agentligi
Buxoroda Rossiya siyosiy agentligi tashkil etildi; shu yili Buxoro toj ordeni ta'sis etildi.
- 1894Karmanaga ko'chishi
Ruhoniylar bilan kelishmovchilikdan so'ng doimiy ravishda Karmanaga ko'chgan.
- 1895Qo'shinni qayta tashkil etish
Amirlik qo'shini qayta tuzildi.
- 1900–1901Chorjo'y–Samarqand temir yo'li
Rossiya Amudaryodan ko'prik qurib, amirlik hududidan temir yo'l o'tkazdi.
- 1906Avliyo Andrey ordeni
Rossiya tomonidan Avliyo Andrey ordeni bilan taqdirlangan.
- 1910Vafoti
Karmanada vafot etgan; taxtni o'g'li Said Olimxon egallagan.