Asosiy qismga o'tish
Amir Abdulahad

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Amir Abdulahad

Tarixiy shaxs · Navoiy

Mang'itlar sulolasidan Buxoro amiri (1885–1910): uning davrida Buxoroda Rossiya siyosiy agentligi ochilgan, Amudaryodan ko'prik va Chorjo'y–Samarqand temir yo'li qurilgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
Haqiqiy ismi:
Abdulahad ibn Amir Muzaffarxon
Taxallusi:
Ojiz
Hayot yillari:
1859 — 1910
Tug'ilgan joy:
Navoiy
Otasi:
Amir Muzaffar
Farzandlar:

Biografiya

Amir Abdulahad Buxoro amirligini 1885-yildan 1910-yilgacha boshqargan mang'itlar sulolasi vakili. U amir Muzaffarning o'g'li va amir Said Olimxonning otasi. Tug'ilgan yili 1859 deb olinadi (ba'zi manbalarda 1857), tug'ilgan joyi — Karmana. Aniq kun va oylar manbalarda har xil ko'rsatilgani uchun maqolada faqat yillar keltirildi. Yoshligida Karmana beklarini boshqargan; otliq va qushbozlikka mehr qo'ygani aytiladi.

Uning hukmronligi Buxoro amirligining Rossiya imperiyasiga bog'liqligi kuchaygan davrga to'g'ri keldi. 1886-yilda chor hukumati Buxoroda o'zining siyosiy agentligini ochdi. Rossiya Turkistonni, shu jumladan Buxoroni xomashyo manbaiga aylantirish va boyliklarini olib chiqish maqsadida Amudaryodan ko'prik qurdi, 1900–1901-yillarda Chorjo'y–Samarqand temir yo'lini yotqizdi. Temir yo'l bekati yonida Yangi Buxoro (hozirgi Kogon) posyolkasi o'sdi, amir esa u yerda o'z saroyini ham qurdirgan.

Abdulahad Rossiya bilan yaqin aloqada bo'ldi: unga rus armiyasida otliq askar generali va general-ad'yutant unvonlari berilgan, 1906-yilda Avliyo Andrey ordeni topshirilgan. Yozlarini Qrim va Kavkazda o'tkazgan, Yalta hamda Pyatigorskning faxriy fuqarosi bo'lgan. Bir qancha ma'lumotga ko'ra, u Yalta, Jeleznovodsk va Yangi Buxoroda saroy qurdirishga, Peterburgdagi masjid va Turkiston (Yassaviy maqbarasi) ta'mirlariga mablag' ajratgan. 1886-yilda Buxoro toj ordenini ta'sis etdi, 1895-yilda qo'shinni qayta tashkil qildi. 1894-yilda ruhoniylar bilan kelishmovchilikdan so'ng Karmanaga ko'chib o'tdi. Rasman qullikni bekor qilgan, ammo uning amalda 1920-yilgacha yashirin davom etgani qayd etiladi. U «Ojiz» taxallusi bilan she'r ham yozgan.

Uning davrida jadidchilik harakati kuchaydi. Abdulahad 1910-yil oxirida Karmanada vafot etdi (yangi uslub bo'yicha 1911-yil yanvar boshi) va o'sha yerda dafn qilindi; taxtni o'g'li Said Olimxon egalladi. Tug'ilgan va vafot etgan kunlar manbalarda turlicha (Vikimaʼlumotlarda 27.03.1859 va 10.12.1910, o'zbekcha ensiklopedik maqolada 16.03.1859 va 06.01.1911), shuning uchun yil bilan cheklandi.

Hayot yo'li

  1. 1871
    Karmana beki

    Karmana bekligiga tayinlangan va taxtga chiqqunicha shu lavozimda bo'lgan.

  2. 1885
    Buxoro taxtiga o'tirishi

    Otasi amir Muzaffar vafotidan so'ng Buxoro amiri bo'lgan.

  3. 1886
    Rossiya siyosiy agentligi

    Buxoroda Rossiya siyosiy agentligi tashkil etildi; shu yili Buxoro toj ordeni ta'sis etildi.

  4. 1894
    Karmanaga ko'chishi

    Ruhoniylar bilan kelishmovchilikdan so'ng doimiy ravishda Karmanaga ko'chgan.

  5. 1895
    Qo'shinni qayta tashkil etish

    Amirlik qo'shini qayta tuzildi.

  6. 1900–1901
    Chorjo'y–Samarqand temir yo'li

    Rossiya Amudaryodan ko'prik qurib, amirlik hududidan temir yo'l o'tkazdi.

  7. 1906
    Avliyo Andrey ordeni

    Rossiya tomonidan Avliyo Andrey ordeni bilan taqdirlangan.

  8. 1910
    Vafoti

    Karmanada vafot etgan; taxtni o'g'li Said Olimxon egallagan.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Amir Abdulahad biografiyasi (1859–1910) — Tarixiy shaxs | Shaxs.uz