
Амир Абдулаҳад
Манғитлар сулоласидан Бухоро амири (1885–1910): унинг даврида Бухорода Россия сиёсий агентлиги очилган, Амударёдан кўприк ва Чоржўй–Самарқанд темир йўли қурилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳақиқий исми:
- Абдулаҳад ибн Амир Музаффархон
- Тахаллуси:
- Ожиз
- Ҳаёт йиллари:
- 1859 — 1910
- Туғилган жой:
- Навоий
- Отаси:
- Амир Музаффар
- Фарзандлар:
Биография
Амир Абдулаҳад Бухоро амирлигини 1885-йилдан 1910-йилгача бошқарган манғитлар сулоласи вакили. У амир Музаффарнинг ўғли ва амир Саид Олимхоннинг отаси. Туғилган йили 1859 деб олинади (баъзи манбаларда 1857), туғилган жойи — Кармана. Аниқ кун ва ойлар манбаларда ҳар хил кўрсатилгани учун мақолада фақат йиллар келтирилди. Ёшлигида Кармана бекларини бошқарган; отлиқ ва қушбозликка меҳр қўйгани айтилади.
Унинг ҳукмронлиги Бухоро амирлигининг Россия империясига боғлиқлиги кучайган даврга тўғри келди. 1886-йилда чор ҳукумати Бухорода ўзининг сиёсий агентлигини очди. Россия Туркистонни, шу жумладан Бухорони хомашё манбаига айлантириш ва бойликларини олиб чиқиш мақсадида Амударёдан кўприк қурди, 1900–1901-йилларда Чоржўй–Самарқанд темир йўлини ётқизди. Темир йўл бекати ёнида Янги Бухоро (ҳозирги Когон) посёлкаси ўсди, амир эса у ерда ўз саройини ҳам қурдирган.
Абдулаҳад Россия билан яқин алоқада бўлди: унга рус армиясида отлиқ аскар генерали ва генерал-адъютант унвонлари берилган, 1906-йилда Авлиё Андрей ордени топширилган. Ёзларини Қрим ва Кавказда ўтказган, Ялта ҳамда Пятигорскнинг фахрий фуқароси бўлган. Бир қанча маълумотга кўра, у Ялта, Железноводск ва Янги Бухорода сарой қурдиришга, Петербургдаги масжид ва Туркистон (Яссавий мақбараси) таъмирларига маблағ ажратган. 1886-йилда Бухоро тож орденини таъсис этди, 1895-йилда қўшинни қайта ташкил қилди. 1894-йилда руҳонийлар билан келишмовчиликдан сўнг Карманага кўчиб ўтди. Расман қулликни бекор қилган, аммо унинг амалда 1920-йилгача яширин давом этгани қайд этилади. У «Ожиз» тахаллуси билан шеър ҳам ёзган.
Унинг даврида жадидчилик ҳаракати кучайди. Абдулаҳад 1910-йил охирида Карманада вафот этди (янги услуб бўйича 1911-йил январ боши) ва ўша ерда дафн қилинди; тахтни ўғли Саид Олимхон эгаллади. Туғилган ва вафот этган кунлар манбаларда турлича (Викимаълумотларда 27.03.1859 ва 10.12.1910, ўзбекча энсиклопедик мақолада 16.03.1859 ва 06.01.1911), шунинг учун йил билан чекланди.
Ҳаёт йўли
- 1871Кармана беки
Кармана беклигига тайинланган ва тахтга чиққунича шу лавозимда бўлган.
- 1885Бухоро тахтига ўтириши
Отаси амир Музаффар вафотидан сўнг Бухоро амири бўлган.
- 1886Россия сиёсий агентлиги
Бухорода Россия сиёсий агентлиги ташкил этилди; шу йили Бухоро тож ордени таъсис этилди.
- 1894Карманага кўчиши
Руҳонийлар билан келишмовчиликдан сўнг доимий равишда Карманага кўчган.
- 1895Қўшинни қайта ташкил этиш
Амирлик қўшини қайта тузилди.
- 1900–1901Чоржўй–Самарқанд темир йўли
Россия Амударёдан кўприк қуриб, амирлик ҳудудидан темир йўл ўтказди.
- 1906Авлиё Андрей ордени
Россия томонидан Авлиё Андрей ордени билан тақдирланган.
- 1910Вафоти
Карманада вафот этган; тахтни ўғли Саид Олимхон эгаллаган.