Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Fozil Yo'ldosh o'g'li
Tuzatish taklif qilish

Fozil Yo'ldosh o'g'li

O'zbek xalq shoiri va baxshisi, Bulung'ur dostonchilik maktabining eng yirik vakili; 40 dan ortiq dostonni kuylagan, «Alpomish»ning eng to'liq variantini yaratgan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Musiqachi, Shoir
Tug'ilgan:
1872 — 17 mart 1955
Tug'ilgan joy:
Baxmal tumani, Jizzax
  • Lenin ordeni

Biografiya

Fozil Yo'ldosh o'g'li 1872-yilda dehqon oilasida, hozirgi Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi Loyqa qishlog'ida tug'ilgan (o'sha davrda bu joylar Samarqand viloyatining Bulung'ur hududiga qaragan). Bolaligida otasidan ayrilib, yetim o'sgan, to'qqiz yoshidan cho'ponlik qilgan.

Yoshligidan do'mbira chalishni va terma aytishni mashq qilgan. Yigirma yoshlarida Yo'ldosh shoirdan dostonchilik sirlarini o'rgangan, ustozi uyushtirgan sinovdan o'tib, 25–26 yoshlarida yetuk dostonchi sifatida tanilgan. U Bulung'ur dostonchilik maktabining an'analarini — Amin shoir, Chini shoir, Sulton Murod shoir va boshqa ustalar an'analarini — o'zlashtirib, badihago'ylik bilan boyitgan; maktabning eng yirik va so'nggi vakili hisoblanadi.

Fozil shoirning repertuari 40 dan ortiq dostondan iborat bo'lib, ulardan taxminan o'ttizi yozib olingan. Bular qahramonlik dostonlari («Alpomish», «Rustamxon», «Yusuf bilan Ahmad», «Go'ro'g'lining tug'ilishi»), ishq-muhabbat dostonlari («Shirin bilan Shakar», «Zevarxon», «Malika ayyor») hamda kitobiy dostonlarning xalqcha talqinlaridir. Ayniqsa «Alpomish» alohida o'rin tutadi: o'zbek baxshilaridan yozib olingan qirqqa yaqin variant orasida uning varianti eng to'liq (taxminan 14 ming misra) va badiiy jihatdan eng mukammal hisoblanadi.

Baxshi zamonaviy mavzularga ham murojaat qilgan: 1916-yilgi qo'zg'olon haqidagi «Jizzax qo'zg'oloni», bosmachilarga qarshi kurashga bag'ishlangan «Ochildiyov», «Mamatkarim polvon» dostonlarini, «Kunlarim», «Bolalarimga», «Pushkinga» kabi termalarni, Ulug' Vatan urushi yillarida esa jangchilarni ruhlantiruvchi termalar va qo'shiqlar yaratgan. 1942-yildan VKP(b) a'zosi bo'lgan; Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

«Alpomish»ning birinchi qismi 1939-yilda Toshkentda Hamid Olimjon tahriri ostida rus tilida qisqartirilgan holda chop etilgan; 1958-yilda Moskvada dostonning Fozil Yo'ldosh o'g'li varianti asosidagi rus tilidagi nashri chiqqan. Baxshi 1955-yil 17-martda Bulung'ur shahrida vafot etgan va shu yerda dafn etilgan. Bulung'urda uning nomidagi yodgorlik muzeyi ochilgan, haykal o'rnatilgan; 2022-yilda tavalludining 150 yilligi nishonlandi.

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1872
    Tug'ilgan

    Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi Loyqa qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan.

  2. 1880-yillar
    Yetimlik va cho'ponlik

    Otasidan erta ayrilib, to'qqiz yoshidan cho'ponlik qilgan.

  3. 1890-yillar
    Yo'ldosh shoirdan ta'lim

    Yigirma yoshlarida dostonchilikni Yo'ldosh shoirdan o'rgangan.

  4. 1897–1898
    Yetuk dostonchi sifatida tan olinishi

    Ustozi uyushtirgan sinovdan o'tib, 25–26 yoshida mustaqil dostonchi bo'lgan.

  5. 1939
    «Alpomish» rus tilida

    «Alpomish»ning birinchi qismi Hamid Olimjon tahriri ostida Toshkentda rus tilida chop etilgan.

  6. 1942
    VKP(b) a'zosi

    Butunittifoq Kommunistik (bolsheviklar) partiyasiga a'zo bo'lgan.

  7. 1955
    Vafoti

    17-martda Bulung'ur shahrida vafot etgan va shu yerda dafn etilgan.

  8. 1958
    Rus tilidagi nashr

    Moskvada «Alpomish» dostoni uning varianti asosida rus tilida nashr etilgan.

  9. 2022
    150 yillik

    Bulung'ur tumanida baxshi tavalludining 150 yilligi nishonlangan.

Asarlar

  • «Alpomish»
    Qahramonlik dostoni

    Turkiy xalqlarning mashhur qahramonlik dostoni; baxshining varianti eng to'liq (taxminan 14 ming misra) hisoblanadi.

  • «Go'ro'g'lining tug'ilishi»
    Doston

    Go'ro'g'li turkumidan doston.

  • «Yusuf bilan Ahmad»
    Qahramonlik dostoni

    Baxshi repertuaridagi qahramonlik dostonlaridan biri.

  • «Rustamxon»
    Qahramonlik dostoni

    Rustam obrazi bilan bog'liq qahramonlik dostoni; rus tilida ham nashr etilgan.

  • «Shirin bilan Shakar»
    Ishq dostoni

    Baxshi kuylagan ishq-muhabbat dostonlaridan biri.

  • «Zevarxon»
    Ishq dostoni

    Ishq-muhabbat dostoni; 1970-yilda Toshkentda nashr etilgan.

  • «Malika ayyor»
    Doston

    Baxshi repertuaridagi dostonlardan biri; 1988-yilda nashr etilgan.

  • «Jizzax qo'zg'oloni»
    Zamonaviy doston

    1916-yilgi xalq qo'zg'oloni haqida.

  • «Ochildiyov»
    Zamonaviy doston

    Bosmachilarga qarshi kurash haqidagi doston.

  • «Kunlarim»
    Terma

    Baxshining yetimlikda o'tgan bolaligi haqidagi terma.

Meros

Fozil Yo'ldosh o'g'li Bulung'ur dostonchilik maktabining eng yirik va so'nggi vakili hisoblanadi. Uning «Alpomish» varianti o'zbek baxshilaridan yozib olingan variantlar ichida eng to'liq deb tan olingan va rus tiliga ham tarjima qilingan. Bulung'urda uning nomidagi yodgorlik muzeyi ishlaydi.

Davr: XIX asr oxiri – XX asr o'rtalari, Bulung'ur dostonchilik maktabi
  • «Alpomish»ning birinchi qismi rus tilida chop etilgan (1939)
  • Bulung'urda vafot etgan (1955)
  • «Alpomish»ning rus tilidagi nashri Moskvada chiqqan (1958)
  • Tavalludining 150 yilligi nishonlangan (2022)

Aloqador shaxslar

Fozil Yo'ldosh o'g'li (1872–1955) — Yozuvchi | Shaxs.uz