Фозил Йўлдош ўғли

Фозил Йўлдош ўғли 1872-йилда деҳқон оиласида, ҳозирги Жиззах вилояти Бахмал туманидаги Лойқа қишлоғида туғилган (ўша даврда бу жойлар Самарқанд вилоятининг Булунғур ҳудудига қараган). Болалигида отасидан айрилиб, етим ўсган, тўққиз ёшидан чўпонлик қилган.

Ёшлигидан дўмбира чалишни ва терма айтишни машқ қилган. Йигирма ёшларида Йўлдош шоирдан достончилик сирларини ўрганган, устози уюштирган синовдан ўтиб, 25–26 ёшларида етук достончи сифатида танилган. У Булунғур достончилик мактабининг анъаналарини — Амин шоир, Чини шоир, Султон Мурод шоир ва бошқа усталар анъаналарини — ўзлаштириб, бадиҳагўйлик билан бойитган; мактабнинг энг йирик ва сўнгги вакили ҳисобланади.

Фозил шоирнинг репертуари 40 дан ортиқ достондан иборат бўлиб, улардан тахминан ўттизи ёзиб олинган. Булар қаҳрамонлик достонлари («Алпомиш», «Рустамхон», «Юсуф билан Аҳмад», «Гўрўғлининг туғилиши»), ишқ-муҳаббат достонлари («Ширин билан Шакар», «Зевархон», «Малика айёр») ҳамда китобий достонларнинг халқча талқинларидир. Айниқса «Алпомиш» алоҳида ўрин тутади: ўзбек бахшиларидан ёзиб олинган қирққа яқин вариант орасида унинг варианти энг тўлиқ (тахминан 14 минг мисра) ва бадиий жиҳатдан энг мукаммал ҳисобланади.

Бахши замонавий мавзуларга ҳам мурожаат қилган: 1916-йилги қўзғолон ҳақидаги «Жиззах қўзғолони», босмачиларга қарши курашга бағишланган «Очилдиёв», «Маматкарим полвон» достонларини, «Кунларим», «Болаларимга», «Пушкинга» каби термаларни, Улуғ Ватан уруши йилларида эса жангчиларни руҳлантирувчи термалар ва қўшиқлар яратган. 1942-йилдан ВКП(б) аъзоси бўлган; Ленин ордени билан тақдирланган.

«Алпомиш»нинг биринчи қисми 1939-йилда Тошкентда Ҳамид Олимжон таҳрири остида рус тилида қисқартирилган ҳолда чоп этилган; 1958-йилда Москвада достоннинг Фозил Йўлдош ўғли варианти асосидаги рус тилидаги нашри чиққан. Бахши 1955-йил 17-мартда Булунғур шаҳрида вафот этган ва шу ерда дафн этилган. Булунғурда унинг номидаги ёдгорлик музейи очилган, ҳайкал ўрнатилган; 2022-йилда таваллудининг 150 йиллиги нишонланди.