Ergash Jumanbulbul o'g'li
O'zbek xalq baxshisi va shoiri, Qo'rg'on dostonchilik maktabining eng yirik vakili; «Alpomish», «Ravshan», «Kuntug'mish» kabi taxminan o'ttizta dostonni kuylagan.
- Faoliyat:
- Xonanda, Yozuvchi, Musiqachi, Xalq qo'shiqchisi
- Taxallusi:
- Ergash shoir
- Tug'ilgan:
- 1868 — 12 may 1937
- Tug'ilgan joy:
- Qo'shrabot tumani, Samarqand
Biografiya
Ergash Jumanbulbul o'g'li 1868-yilda hozirgi Samarqand viloyati Qo'shrabot tumanidagi Qo'rg'on qishlog'ida tug'ilgan (ilgari qishloq Nurota tumaniga qarashli hisoblangan; o'sha davrda hudud Buxoro amirligi tarkibida edi). U dehqon oilasidan chiqqan, ota-bobolari yetti avlodgacha dostonchi bo'lgan. Dostonchilik sirlarini otasi — mashhur baxshi Jumanbulbuldan o'rgangan.
1884–1886-yillarda Buxoro madrasalaridan birida o'qib, fors tilini o'rgangan, arab tili bilan tanishgan, husnixat mashq qilgan. Otasi 1886-yilda vafot etgach, moddiy qiyinchilik tufayli o'qishni tark etgan. 1887–1889-yillarda Buxoro amirligiga qarashli Nurota bekligining amaldorlaridan biriga mirza (kotib) bo'lib xizmat qilgan.
Qahatchilik, chigirtka va vabo yillarida oilasidan ayrilgan; 1904–1905-yillardan boshlab bir necha yil darbadar yurgan. 1912–1922-yillarda Bulung'ur, G'allaorol, Urgut, Jizzax va Panjakent atrofidagi qishloqlarda tabiblik, qissaxonlik va she'rxonlik qilib, vaqti-vaqti bilan doston ham aytgan. 1923-yilda o'z qishlog'iga qaytib, 1924-yilda Qorakisa qishlog'ida bir xonali maktab ochgan.
1925-yilda Samarqandga kelgan. 1926–1928-yillarda Bulung'ur tumanidagi Qirqshodi qishlog'ida tashkil etilgan markazda Po'lkan shoir va Fozil Yo'ldosh o'g'li bilan birga o'zi bilgan dostonlarni yozdirgan. Keyingi yillarda (1929–1936) asosan o'z qishlog'ida dehqonchilik qilib, shogirdlarga dostonchilik o'rgatgan.
Baxshi taxminan 30 ta dostonni bilgan, ularning ko'plarini yozib olishgan: «Kuntug'mish», «Ravshan», «Alpomish», «Dalli», «Xushkeldi», «Qunduz bilan Yulduz», «Go'ro'g'lining tug'ilishi» va boshqalar. Shuningdek, ko'plab terma yaratgan, jumladan Toshkent haqidagi termasi mashhur. Folklorshunos Hodi Zarifov uning ijodini ilmiy jihatdan o'rgangan va qayd etgan.
1936-yilda Toshkentga kelib, 1937-yil aprelgacha Hodi Zarifovning uyida yashagan. 1937-yil aprel oxirida qishlog'iga qaytgan va o'sha yilning 12-mayida (manbalarda 11–12-may) Qo'shtamg'ali qishlog'ida vafot etgan; o'sha qishloqqa dafn etilgan.
Ergash Jumanbulbul o'g'li Qo'rg'on dostonchilik maktabining eng yirik vakili hisoblanadi. Qo'rg'on qishlog'ida uning uy-muzeyi, haykali va maqbarasi bor, Samarqanddagi «Shoirlar bog'i»da 2017-yilda uning, Islom shoir, Fozil Yo'ldosh o'g'li va Po'lkan shoir haykallari qayta tiklanib ochilgan. 2026-yilda Qo'shrabotda uning merosiga bag'ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o'tkazilgan.
Hayot yo'li
- 1868Tug'ilgan
Qo'rg'on qishlog'ida (hozirgi Samarqand viloyati Qo'shrabot tumani) dostonchilar oilasida tug'ilgan.
- 1884–1886Buxoro madrasasida o'qish
Buxoro madrasalaridan birida o'qib, fors tilini o'rgangan; otasi vafot etgach, o'qishni tark etgan.
- 1886Otasining vafoti
Dostonchilikdagi ustozi — otasi Jumanbulbul vafot etgan.
- 1887–1889Mirza (kotib)
Buxoro amirligiga qarashli Nurota bekligi amaldorlaridan biriga kotiblik qilgan.
- 1904–1905Darbadarlik yillari
Oilaviy yo'qotishlardan keyin bir necha yil qishloqma-qishloq yurgan.
- 1912–1922Bulung'ur, Urgut, Jizzax, Panjakent atrofida
Tabiblik, qissaxonlik va she'rxonlik qilgan, ba'zan doston aytgan.
- 1923Qishlog'iga qaytgan
Yillar davom etgan sarsonlikdan keyin Qo'rg'onga qaytgan.
- 1924Bir xonali maktab
Qorakisa qishlog'ida bir xonali maktab ochgan.
- 1925Samarqandga kelgan
Samarqandga kelgan.
- 1926–1928Dostonlarni yozdirgan
Qirqshodi qishlog'idagi markazda Po'lkan shoir va Fozil Yo'ldosh o'g'li bilan birga o'zi bilgan dostonlarni yozdirgan.
- 1929–1936Qishlog'ida
Asosan dehqonchilik qilgan va shogirdlarga dostonchilik o'rgatgan.
- 1936Toshkentga kelgan
Toshkentga kelib, folklorshunos Hodi Zarifovning uyida yashagan.
- 1937Vafot etgan
Aprel oxirida qishlog'iga qaytgan, 12-mayda (manbalarda 11–12-may) Qo'shtamg'ali qishlog'ida vafot etgan.
- 2017Samarqanddagi haykal
Samarqanddagi «Shoirlar bog'i»da qayta tiklangan haykali ochilgan.
- 2026Xalqaro konferensiya
Qo'shrabotda Qo'rg'on dostonchilik maktabi va uning merosiga bag'ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o'tkazilgan.
Asarlar
- «Kuntug'mish»Doston
- «Yakka Ahmad»Doston
- «Alibek bilan Bolibek»Doston
- «Dalli»Doston
- «Ravshan»Doston
- «Qunduz bilan Yulduz»Doston
- «Xushkeldi»Doston
- «Xoldorxon»Doston
- «Qiz Jibek»Doston
- «Go'ro'g'lining tug'ilishi»Doston
- «Hasanxon»Doston
- «Avazxon»Doston
- «Avazning Farangga safari»Doston
- «Nurali»Doston
- «Xiromon (Jahongir)»Doston
- «Alpomish»Doston
- «Yusuf bilan Ahmad»Doston
- «Tulumbiy»Doston
- «Qironxon»Doston
- «Qumri»Doston
- «Oshiq G'arib»Doston
- «Vomiq bilan Uzro»Doston
- «Varqa bilan Gulshoh»Doston
- «Mahtumquli»Doston
- «Toshkent ta'rifida»Terma
Baxshi Toshkentda bo'lgan kunlar taassurotlari asosida ijod etgan terma.
- «Bulbul taronalari»To'plam
Baxshining dostonlari va termalarini o'z ichiga olgan besh jildlik to'plam (Toshkent, 1971–1973).
Meros
Ergash Jumanbulbul o'g'li Qo'rg'on dostonchilik maktabining eng yirik vakili sifatida tan olinadi. Uning dostonlari va termalari folklorshunoslar tomonidan yozib olinib, «Bulbul taronalari» to'plamida nashr etilgan. Qo'rg'on qishlog'ida uning uy-muzeyi, haykali va maqbarasi bor.
Davr: XIX asr oxiri – XX asr birinchi yarmi, Qo'rg'on dostonchilik maktabi- Qirqshodi markazida dostonlarini yozdirishni boshlagan (1926)
- Qo'shtamg'ali qishlog'ida vafot etgan (1937)
- «Bulbul taronalari» to'plamining nashri boshlangan (1971)
- Samarqanddagi «Shoirlar bog'i»da haykali qayta tiklanib ochilgan (2017)
- Qo'shrabotda merosiga bag'ishlangan xalqaro konferensiya o'tkazilgan (2026)
