Gavharshod begim (taxminan 1378–1457) — Tarixiy shaxs

Biografiya

Gavharshod begim XIV asrning oxirida (1378–1379 yillar atrofida) Samarqandda tug'ilgan. Otasi G'iyosiddin Tarxon Amir Temur davrida nufuzli amaldor, chig'atoy zodagonlaridan edi. U Amir Temurning kenja o'g'li Shohruxga turmushga chiqqan (manbalarda 1388–1393-yillar ko'rsatiladi) va undan Ulug'bek (1394), Boysunqur (1397), Muhammad Jo'ki (1402) ismli o'g'illar ko'rgan.

Shohrux davlatni boshqarishdan ko'ra ibodat va kitob mutolaasini afzal ko'rgani uchun, Gavharshod begim devon ishlarini yuritgan, amaldorlar va sarkardalarni tayinlash ishlarida ishtirok etgan. 1405-yilda Shohrux poytaxtni Samarqanddan Hirotga ko'chirdi; Gavharshod begim ham shu yerda yashadi.

U ilm-fan va san'at homiysi bo'lgan: Hirotdagi Musallo majmuasi, Gavharshod masjidi va madrasasi uning nomi bilan bog'liq, 1418-yilda Mashhadda ham masjid bunyod ettirilgan. Uning saroyiga rassomlar, me'morlar va shoirlar (jumladan Jomiy) tortilgan.

1447-yilda Shohrux vafot etgach, Gavharshod begim nabirasini taxtga o'tqazishga urinib, qariyb o'n yil davlatda katta ta'sirga ega bo'lgan; keyingi taxt kurashlarida u Abdullatif tomonidan hibsga olingan paytlar ham bo'lgan.

1457-yil 19-iyulda, 80 yoshdan oshgan chog'ida, Sulton Abu Said Hirotni egallagach, uning buyrug'i bilan qatl etilgan. Maqbarasi Hirotdagi o'zi qurdirgan madrasa ichida joylashgan. 2003-yilda Qobulda ochilgan ayollar universiteti uning nomi bilan atalgan.

Hayot yo'li

1378–1379

Tug'ilishi

Samarqandda tug'ilgan (manbalarda yil turlicha).

1388–1393

Shohruxga turmushga chiqishi

Amir Temurning kenja o'g'li Shohruxga turmushga chiqqan.

1405

Hirotga ko'chish

Shohrux poytaxtni Samarqanddan Hirotga ko'chirgach, shu yerda yashagan.

1418

Mashhad masjidi

Mashhadda masjid bunyod ettirilgan.

1447–1457

Shohrux vafotidan keyin

Qariyb o'n yil davlat ishlariga katta ta'sir ko'rsatgan.

1457

Vafoti

19-iyulda Hirotda qatl etilgan; maqbarasi o'zi qurdirgan madrasada.