Гавҳаршод бегим
Самарқандда туғилган Темурийлар маликаси, Шоҳрух Мирзонинг рафиқаси, Улуғбекнинг онаси; Ҳиротда масжид ва мадраса қурдирган, 1447-йилдан кейин салтанат ишларига катта таъсир кўрсатган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Туғилган:
- тахминан 1378 — 19 июл 1457
- Туғилган жой:
- Самарқанд
- Отаси:
- Ғиёсиддин Тархон
- Турмуш ўртоғи:
- Шоҳрух Мирзо
- Фарзандлар:
- Бойсунқур МирзоМуҳаммад Жўки Мирзо
Биография
Гавҳаршод бегим XIV асрнинг охирида (1378–1379 йиллар атрофида) Самарқандда туғилган. Отаси Ғиёсиддин Тархон Амир Темур даврида нуфузли амалдор, чиғатой зодагонларидан эди. У Амир Темурнинг кенжа ўғли Шоҳрухга турмушга чиққан (манбаларда 1388–1393-йиллар кўрсатилади) ва ундан Улуғбек (1394), Бойсунқур (1397), Муҳаммад Жўки (1402) исмли ўғиллар кўрган.
Шоҳрух давлатни бошқаришдан кўра ибодат ва китоб мутолаасини афзал кўргани учун, Гавҳаршод бегим девон ишларини юритган, амалдорлар ва саркардаларни тайинлаш ишларида иштирок этган. 1405-йилда Шоҳрух пойтахтни Самарқанддан Ҳиротга кўчирди; Гавҳаршод бегим ҳам шу ерда яшади.
У илм-фан ва санъат ҳомийси бўлган: Ҳиротдаги Мусалло мажмуаси, Гавҳаршод масжиди ва мадрасаси унинг номи билан боғлиқ, 1418-йилда Машҳадда ҳам масжид бунёд эттирилган. Унинг саройига рассомлар, меъморлар ва шоирлар (жумладан Жомий) тортилган.
1447-йилда Шоҳрух вафот этгач, Гавҳаршод бегим набирасини тахтга ўтқазишга уриниб, қарийб ўн йил давлатда катта таъсирга эга бўлган; кейинги тахт курашларида у Абдуллатиф томонидан ҳибсга олинган пайтлар ҳам бўлган.
1457-йил 19-июлда, 80 ёшдан ошган чоғида, Султон Абу Саид Ҳиротни эгаллагач, унинг буйруғи билан қатл этилган. Мақбараси Ҳиротдаги ўзи қурдирган мадраса ичида жойлашган. 2003-йилда Қобулда очилган аёллар университети унинг номи билан аталган.
Ҳаёт йўли
- 1378–1379Туғилиши
Самарқандда туғилган (манбаларда йил турлича).
- 1388–1393Шоҳрухга турмушга чиқиши
Амир Темурнинг кенжа ўғли Шоҳрухга турмушга чиққан.
- 1405Ҳиротга кўчиш
Шоҳрух пойтахтни Самарқанддан Ҳиротга кўчиргач, шу ерда яшаган.
- 1418Машҳад масжиди
Машҳадда масжид бунёд эттирилган.
- 1447–1457Шоҳрух вафотидан кейин
Қарийб ўн йил давлат ишларига катта таъсир кўрсатган.
- 1457Вафоти
19-июлда Ҳиротда қатл этилган; мақбараси ўзи қурдирган мадрасада.