Asosiy qismga o'tish
SHAXS
G'ozi Yunus
Tuzatish taklif qilish

G'ozi Yunus

Jadid ma'rifatparvari, dramaturg, jurnalist va tarjimon; «Mushtum» jurnalining tashkilotchilaridan biri, «Zahhoki Moron» dramasi muallifi, 1937-yilda qamalgan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Aktyor, Dramaturg, Publitsist
Haqiqiy ismi:
G'ozimahamat Mahamatyunus o'g'li, Yunusov G'ozi Mahammad
Tug'ilgan:
taxminan 1887 — 5 may 1942
Tug'ilgan joy:
Toshkent

Biografiya

G'ozi Yunus (asl ismi G'ozimahamat Mahamatyunus o'g'li) Toshkentda, Oxunguzar mahallasida tug'ilgan. Tug'ilgan yili manbalarda turlicha ko'rsatiladi: ba'zilarida 1887, boshqalarida 1889. Otasi yangi shahar qurilishida ishlagan usta bo'lgan, onasi — Zulfiya otin — maktabdor edi. Dastlabki savodni onasidan chiqargan, so'ng Baroqxon madrasasida taxminan sakkiz yil o'qigan; arab va fors tillarini o'rgangan, mullo unvoniga erishgan. Dutor va tanbur chalishni ham o'rganib, xonanda sifatida tanilgan.

1916-yilda mardikorlikka safarbarlik bilan Boltiqbo'yi frontiga yuborilgan va nogiron bo'lib qaytgan. Inqilob arafasida Toshkentdagi yordam qo'mitasida sarkotib bo'lib ishlagan, tuhmat bilan qisqa muddat qamalgan; turmada «Turma xotiralari yoxud haqsizlik kasofati» she'riy asarini yozgan. Shu yillarda «Turon» truppasi sahnasida ham o'ynagan: Abdulla Qodiriyning «Baxtsiz kuyov» dramasida rol ijro etgan.

1918-yildan matbuotda faol ishladi: «Ishchilar dunyosi» jurnalida bo'lim mudiri, «Mehnatkashlar tovushi» gazetasining tashkilotchisi va mas'ul muharriri bo'ldi, keyinroq «Ishtirokiyun», «Qizil bayroq», «Turkiston» nashrlarida xizmat qildi. 1918–1920-yillarda o'zining «Nashri G'ozi Yunus» nashriyotini yuritib, Fitrat kabi mualliflarning kitoblarini bosgan; Buxoro va Bokudan harf va bosmaxona jihozlarini keltirishda ishtirok etgan. 1921-yilda Toshkent shahar ijroiya qo'mitasi unga «Mehnat va matbuot qahramoni» unvonini bergan.

Dramaturg sifatida G'ozi Yunus 30 dan ortiq sahna asari yaratgan, ulardan yigirma sakkiztasi 1926-yilda O'zbekiston davlat nashriyotida alohida kitob bo'lib chiqqan. Eng mashhuri — Firdavsiyning «Shohnoma»sidagi rivoyatga asoslangan «Zahhoki Moron» tragediyasi: unda Temirtosh rolini o'zi ijro etgan, spektaklni Mannon Uyg'ur sahnalashtirgan. 1923-yilda «Mushtum» satirik jurnalining tashkil etilishida qatnashib, uni uzoq yillar boshqargan; ko'p taxallus bilan satirik she'r va hajviyalar yozgan, V. Bartold asarini o'zbekchaga o'girgan.

1920-yillarda partiyadan chiqarilgan, hukumat siyosatini tanqid qilgani uchun ishdan bo'shatilgan. 1926–1937-yillarda «Qizil O'zbekiston» gazetasi, nashriyotlar va jurnallarda musahhih bo'lib ishlagan. 1937-yil 6-avgustda «xalq dushmani», «panturkist» va «panislomist» ayblovi bilan hibsga olingan va shimolga, Rossiyaga yuborilgan.

G'ozi Yunus 1942-yil 5-mayda Vologda qamoqxonasida ochlik va kasallikdan vafot etgan. 1957-yil 22-yanvarda oqlangan. Uning nomi o'zbek jadid matbuoti, milliy teatri va satirasi tarixida qayd etiladi.

Ta'lim

Karyera

Asarlar

  • «Zahhoki Moron»
    Drama (tragediya)

    Firdavsiyning «Shohnoma»sidagi rivoyatga asoslangan sahna asari; «Turon» truppasi sahnalashtirgan, muallif Temirtosh rolini ijro etgan.

  • «Turma xotiralari yoxud haqsizlik kasofati» (1917)
    She'riy hikoya

    Tuhmat bilan qamalgan paytda yozilgan asar.

  • «Luqmoni hakim»
    Drama

    1926-yilda alohida kitob bo'lib chiqqan sahna asarlaridan biri.

  • «Yo'lbosar Alim»
    Drama

    Yigirma sakkiz asardan iborat 1926-yilgi nashrlar turkumiga kirgan.

  • «Jaholat qurboni»
    Drama

    Savodsizlik va qoloqlik oqibatlari haqida sahna asari.

  • «Farzand duosi»
    Drama

    Abdulla Qodiriy so'zboshi yozgan sahna asari.

  • «Savodsizlik balosi»
    Drama

    Ma'rifat targ'iboti ruhidagi sahna asari.

  • «Saidzodalar» va «Bachajish»
    Hajviy hikoyalar

    Muallifning satirik nasriy asarlari.

Hayot yo'li

  1. 1916
    Boltiqbo'yi fronti

    Mardikorlikka safarbarlik bilan frontga yuborilgan, nogiron bo'lib qaytgan.

  2. 1917
    Yordam qo'mitasi va turma

    Toshkentdagi yordam qo'mitasida sarkotib bo'lgan; tuhmat bilan qamalib, turmada «Turma xotiralari» asarini yozgan.

  3. 1918–1920
    Nashriyot va birinchi nashrlar

    «Ishchilar dunyosi» jurnalida bo'lim mudiri bo'lgan, «Mehnatkashlar tovushi» gazetasini tashkil etgan va «Nashri G'ozi Yunus» nashriyotini yuritgan.

  4. 1919–1920
    «Zahhoki Moron»

    Asarni yozib, «Turon» truppasi sahnasida Temirtosh rolini ijro etgan.

  5. 1920–1924
    Toshkent gazetalari

    «Ishtirokiyun», «Qizil bayroq» va «Turkiston» nashrlarida adabiy xodim, mas'ul muharrir va bo'lim mudiri bo'lib ishlagan.

  6. 1921
    Faxriy unvon

    Toshkent shahar ijroiya qo'mitasi unga «Mehnat va matbuot qahramoni» unvonini bergan.

  7. 1923
    «Mushtum» jurnali

    Satirik jurnalning tashkil etilishida qatnashib, uni uzoq yillar boshqargan.

  8. 1926
    Yigirma sakkiz kitob

    O'zbekiston davlat nashriyotida sahna asarlaridan yigirma sakkiztasi alohida kitob bo'lib chiqqan.

  9. 1926–1937
    Musahhihlik

    Partiyadan chiqarilib, ishdan bo'shatilganidan so'ng «Qizil O'zbekiston», nashriyotlar va jurnallarda musahhih bo'lib ishlagan.

  10. 1937
    Hibsga olinishi

    6-avgustda «xalq dushmani», «panturkist» va «panislomist» ayblovi bilan qamalgan.

  11. 1942
    Vafoti

    5-mayda Vologda qamoqxonasida ochlik va kasallikdan vafot etgan.

  12. 1957
    Oqlanishi

    22-yanvarda vafotidan keyin oqlangan.

Meros

G'ozi Yunus XX asr boshidagi o'zbek jadid matbuoti, milliy teatri va satirasining ishtirokchisi bo'lgan: u gazeta va nashriyotlar tashkil etgan, o'ttizdan ortiq sahna asari yozgan, «Mushtum» jurnalining shakllanishida qatnashgan. Uning «Zahhoki Moron» dramasi ilk o'zbek milliy teatri repertuarining muhim asarlaridan biri sanaladi.

Davr: Turkiston jadidchiligi va sovet davrining dastlabki yillari, 1910–1930-yillar
  • «Zahhoki Moron» spektakli «Turon» truppasi sahnasida (1919)
  • «Mushtum» jurnali tashkil etilgan (1923)
  • Hibsga olinishi (1937)
  • Oqlanishi (1957)

Aloqador shaxslar

G'ozi Yunus (taxminan 1887–1942) — Yozuvchi | Shaxs.uz