Hamid Olimjon

Hamid Olimjon (asl ism-sharifi Hamid Olimjonovich Azimov) 1909-yil 12-dekabrda Jizzaxda tug'ilgan. So'zga mehri bolaligida uyg'ongan: onasi Komila aya unga ko'plab ertaklar aytib bergan, bobosi Mulla Azimning xonadoniga esa baxshi Fozil Yo'ldosh o'g'li kelib turgan va bola uning doston hamda termalarini tinglab ulg'aygan. Xalq og'zaki ijodiga bu qiziqish keyinchalik uning dostonlarida ham, ilmiy ishlarida ham davom etgan.

1918-yildan Jizzaxdagi maktabda o'qigan, 1923–1928-yillarda Samarqanddagi bilim yurtida, 1928–1931-yillarda O'zbek pedagogika akademiyasining ijtimoiy-iqtisodiy fanlar fakultetida tahsil olgan. Talabalik yillarida «Zarafshon» gazetasida bo'lim mudiri bo'lib ishlagan (1926–1927), ilk she'rlari ham shu gazetada bosilgan. Birinchi she'rlar to'plami «Ko'klam» 1929-yilda, «Tong shabadasi» hikoyalar kitobi 1930-yilda chiqqan.

1931-yilda Toshkentga ko'chib kelgan. «Qurilish» va «Sovet adabiyoti» jurnallarida mas'ul kotib, 1932–1934-yillarda Madaniy qurilish ilmiy-tadqiqot institutida, 1934–1937-yillarda Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim, 1938–1939-yillarda O'quv-pedagogika nashriyotida bo'lim mudiri bo'lgan. O'zbekiston milliy ensiklopediyasi uning bu yillardagi maqolalarida vulgar sotsiologizm ta'siri sezilganini va ularda ayrim yozuvchilar ijodi millatchilikda qoralanganini qayd etadi. 1935-yilda shoira Zulfiyaga uylangan; ularning qizi Hulkar va o'g'li Omon dunyoga kelgan.

1930-yillarning ikkinchi yarmida «Ikki qizning hikoyasi» (1937), «Oygul bilan Baxtiyor» (1937), «Zaynab va Omon» (1938), «Semurg' yoki Parizod va Bunyod» (1939) dostonlarini yozgan; «Oygul bilan Baxtiyor» va «Semurg'» xalq ertaklari motivlariga qurilgan. «O'rik gullaganda», «O'zbekiston» kabi lirik she'rlari, «O'lka» (1939) va «Baxt» (1940) to'plamlari ham shu yillarga tegishli. Fozil Yo'ldosh o'g'lidan yozib olingan «Alpomish» dostonini nashrga tayyorlagan, Navoiy yubileyi qo'mitasining mas'ul kotibi sifatida Navoiy merosini o'rgangan, Navoiy va Muqimiy haqida maqolalar yozgan. Pushkinning «Kavkaz asiri» va «Suv parisi», Lermontovning «Bela», Gorkiyning «Chelkash» asarlarini, N. Ostrovskiyning «Po'lat qanday toblandi» romanini o'zbek tiliga o'girgan.

1939-yildan umrining oxirigacha O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining mas'ul kotibi bo'lgan. Urush yillarida «Qo'lingga qurol ol!», «Ona va o'g'il» (1942), «Ishonch» (1943) to'plamlarini, «Roksananing ko'z yoshlari» (1944) balladasini yozgan, N. Pogodin, Uyg'un va Sobir Abdulla bilan birgalikda «O'zbekiston qilichi» (1942) dramasini yaratgan. VIII asrda arab xalifaligiga qarshi ko'tarilgan qo'zg'olon haqida «Muqanna» (1942–1943) tarixiy tragediyasini yozgan. 1943-yil fevralida frontga safar qilgan. 1942-yilda partiyaga kirgan, 1943-yilda O'zbekiston Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan.

Hamid Olimjon 1944-yil 3-iyulda, 34 yoshida, avtomobil halokatida halok bo'lgan. Toshkentda dafn etilgan, keyinchalik xoki Chig'atoy qabristoniga, Zulfiya qabri yoniga ko'chirilgan. Zulfiya ko'p yillar uning merosini o'rganish va nashr etish bilan shug'ullangan, «Zaynab va Omon» asosidagi opera librettosini yozgan.

2004-yilda Hamid Olimjon vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. Toshkent metropolitenining 1980-yilda ochilgan bekati, Toshkentdagi ko'cha va Samarqand viloyat musiqali drama teatri uning nomi bilan ataladi. 1990-yilda Toshkentda shoirga haykal o'rnatilgan, 2017-yilda u Adiblar xiyoboniga ko'chirilgan. O'sha yili Jizzaxda, ta'mirlangan Xo'ja Nuriddin madrasasida Hamid Olimjon va Zulfiya muzeyi ochilgan.