Mirzakalon Ismoiliy

Mirzakalon Ismoiliy 1908-yil 15-oktyabrda O'sh shahrida dehqon oilasida tug'ilgan. Avval qishloq maktabida, keyin shahar maktab-internatida tahsil olgan. Toshkentga kelib, 1928-yilda maorif institutini tamomlagan, 1928–1930-yillarda O'rta Osiyo davlat universitetining Sharq fakultetida o'qigan va ishchi fakultetida (rabfak) dars bergan.

Birinchi pyesasi — «Sakkizinchi mart — xotin-qizlar ozodligi» 1927-yilda bosilgan, tarjima sohasiga 1928-yilda «Muzikachi Yanko» asari bilan kirgan. 1932–1937-yillarda O'zbekiston Davlat nashriyotida, 1937–1938-yillarda Toshkent kinostudiyasida ishlagan, 1939-yilda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiga xizmat qilgan. 1938-yilda Lev Tolstoyning «Tirilish» romanini o'zbek tiliga o'girgan.

1942-yilda frontga ketib, 1947-yilgacha harbiy xizmatda bo'lgan: «Qizil Armiya» front gazetasida mas'ul kotib, muharrir o'rinbosari va harbiy muxbir bo'lgan. Urushning dastlabki kunlarida yozgan «Biz yengamiz!» kinostsenariysi asosida film suratga olingan. Urush yillari ocherk va hikoyalari «Ozod inson haqida qo'shiq» (1948) to'plamiga kirgan, «Keng maydonlar» pyesasi 1949-yilda e'lon qilingan. Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

1948–1949-yillarda «Qizil O'zbekiston» gazetasida, 1949–1950-yillarda «Sharq yulduzi» jurnalida ishlagan. 1950-yilda hibsga olingan va muddatini Qaragandadagi konlarda o'tagan; aynan shu yillarda «Farg'ona tong otguncha» romanining birinchi kitobini yozgan. 1955-yilda oqlanib, ozodlikka chiqqan, 1955–1958-yillarda G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida bo'lim mudiri bo'lgan.

«Farg'ona tong otguncha»ning birinchi kitobi — «Qa'r guldurosi» 1958-yilda, ikkinchisi — «So'nggi kecha» 1967-yilda bosilgan; roman XX asr boshidagi Turkistonda oddiy kishilarning ma'rifatga intilishini tasvirlaydi. Keyingi asarlarida — «Bizning roman» (1963), «Inson husni», «Odamiylik qissasi» (1972), «Qizlar daftari» (1980), «O'zingdan ko'r» (1986) — yoshlar axloqi, oiladagi totuvlik va o'zaro hurmat masalalarini yoritgan.

Jahon adabiyotidan 200 dan ortiq asarni o'zbekchaga tarjima qilgan: Tolstoyning «Anna Karenina»si, Sholoxovning «Inson taqdiri», Voynichning «So'na»si, Rashod Nuri Guntekinning «Choliqushi»si shular jumlasidandir. 1983-yilda unga O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvoni berilgan. 1986-yilda Toshkentda vafot etgan. Toshkentdagi Darxon mavzesida joylashgan mahalla va Buloqboshidagi maktab hamda kinoteatr uning nomini olib yuribdi; 2008-yilda O'zbekiston pochtasi uning portreti tushirilgan marka chiqargan.