Мирзакалон Исмоилий
Ўзбек ёзувчиси ва таржимон, «Фарғона тонг отгунча» тарихий романининг муаллифи; Толстой, Шолохов ва бошқалардан 200 дан ортиқ асарни ўзбек тилига ўгирган.
Биография
Мирзакалон Исмоилий 1908-йил 15-октябрда Ўш шаҳрида деҳқон оиласида туғилган. Аввал қишлоқ мактабида, кейин шаҳар мактаб-интернатида таҳсил олган. Тошкентга келиб, 1928-йилда маориф институтини тамомлаган, 1928–1930-йилларда Ўрта Осиё давлат университетининг Шарқ факултетида ўқиган ва ишчи факултетида (рабфак) дарс берган.
Биринчи песаси — «Саккизинчи март — хотин-қизлар озодлиги» 1927-йилда босилган, таржима соҳасига 1928-йилда «Музикачи Янко» асари билан кирган. 1932–1937-йилларда Ўзбекистон Давлат нашриётида, 1937–1938-йилларда Тошкент киностудиясида ишлаган, 1939-йилда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига хизмат қилган. 1938-йилда Лев Толстойнинг «Тирилиш» романини ўзбек тилига ўгирган.
1942-йилда фронтга кетиб, 1947-йилгача ҳарбий хизматда бўлган: «Қизил Армия» фронт газетасида масъул котиб, муҳаррир ўринбосари ва ҳарбий мухбир бўлган. Урушнинг дастлабки кунларида ёзган «Биз енгамиз!» киностсенарийси асосида филм суратга олинган. Уруш йиллари очерк ва ҳикоялари «Озод инсон ҳақида қўшиқ» (1948) тўпламига кирган, «Кенг майдонлар» песаси 1949-йилда эълон қилинган. Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган.
1948–1949-йилларда «Қизил Ўзбекистон» газетасида, 1949–1950-йилларда «Шарқ юлдузи» журналида ишлаган. 1950-йилда ҳибсга олинган ва муддатини Қарагандадаги конларда ўтаган; айнан шу йилларда «Фарғона тонг отгунча» романининг биринчи китобини ёзган. 1955-йилда оқланиб, озодликка чиққан, 1955–1958-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида бўлим мудири бўлган.
«Фарғона тонг отгунча»нинг биринчи китоби — «Қаър гулдуроси» 1958-йилда, иккинчиси — «Сўнгги кеча» 1967-йилда босилган; роман XX аср бошидаги Туркистонда оддий кишиларнинг маърифатга интилишини тасвирлайди. Кейинги асарларида — «Бизнинг роман» (1963), «Инсон ҳусни», «Одамийлик қиссаси» (1972), «Қизлар дафтари» (1980), «Ўзингдан кўр» (1986) — ёшлар ахлоқи, оиладаги тотувлик ва ўзаро ҳурмат масалаларини ёритган.
Жаҳон адабиётидан 200 дан ортиқ асарни ўзбекчага таржима қилган: Толстойнинг «Анна Каренина»си, Шолоховнинг «Инсон тақдири», Войничнинг «Сўна»си, Рашод Нури Гунтекиннинг «Чолиқуши»си шулар жумласидандир. 1983-йилда унга Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган. 1986-йилда Тошкентда вафот этган. Тошкентдаги Дархон мавзесида жойлашган маҳалла ва Булоқбошидаги мактаб ҳамда кинотеатр унинг номини олиб юрибди; 2008-йилда Ўзбекистон почтаси унинг портрети туширилган марка чиқарган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1928–1930
Карьера
- «Қизил Ўзбекистон» газетасиХодим · Тошкент · 1948–1949
- «Шарқ юлдузи» журналиХодим · Тошкент · 1949–1950
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиХодим · Тошкент · 1939–1939
- Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётиБўлим мудири · Тошкент · 1955–1958
- Ўзбекистон давлат нашриётиХодим · Тошкент · 1932–1937
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1983 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1908Ўшда туғилиши
Деҳқон оиласида дунёга келган; аввал қишлоқ мактабида, кейин шаҳар мактаб-интернатида ўқиган.
- 1927–1928Биринчи песа ва биринчи таржима
«Саккизинчи март — хотин-қизлар озодлиги» песаси 1927-йилда босилган; 1928-йилда «Музикачи Янко» таржимаси билан таржимонлик йўлига кирган.
- 1928–1930Ўрта Осиё давлат университети
1928-йилда Тошкент маориф институтини битиргач, университетнинг Шарқ факултетида ўқиган ва рабфакда дарс берган.
- 1932–1939Нашриёт, киностудия, Ёзувчилар уюшмаси
Ўзбекистон Давлат нашриёти (1932–1937), Тошкент киностудияси (1937–1938) ва Ёзувчилар уюшмасида (1939) ишлаган; 1938-йилда Толстойнинг «Тирилиш»ини таржима қилган.
- 1942–1947Ҳарбий хизмат
«Қизил Армия» фронт газетасида масъул котиб, муҳаррир ўринбосари ва ҳарбий мухбир бўлган.
- 1948–1950Матбуотдаги фаолият
«Қизил Ўзбекистон» газетаси (1948–1949) ва «Шарқ юлдузи» журналида (1949–1950) ишлаган; «Озод инсон ҳақида қўшиқ» тўплами (1948) ва «Кенг майдонлар» песаси (1949) босилган.
- 1950–1955Қамоқ ва оқланиш
1950-йилда ҳибсга олинган, муддатини Қарагандадаги конларда ўтаган; 1955-йилда оқланиб озод қилинган. Қамоқда «Фарғона тонг отгунча»нинг биринчи китобини ёзган.
- 1955–1958Ғафур Ғулом номидаги нашриёт
Адабиёт ва санъат нашриётида бўлим мудири бўлган; 1958-йилда «Фарғона тонг отгунча»нинг биринчи китоби — «Қаър гулдуроси» босилган.
- 1967«Сўнгги кеча»
«Фарғона тонг отгунча»нинг иккинчи китоби нашр этилган.
- 1983Унвон
Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган.
- 1986Вафоти
Тошкентда вафот этган.
Китоблар
- «Озод инсон ҳақида қўшиқ»1948 · Ҳикоялар ва очерклар тўплами
Уруш йиллари фронт газеталарида босилган очерк ва ҳикоялар тўплами; 1965-йилда «Ҳарбий ҳикоялар кутубхонаси» туркумида қайта чиққан.
- «Кенг майдонлар»1949 · Песа
Урушдан кейинги йилларда ёзилган песа.
- «Фарғона тонг отгунча»1958 · Тарихий роман
Икки китобдан иборат: «Қаър гулдуроси» (1958) ва «Сўнгги кеча» (1967); XX аср бошидаги оддий кишиларнинг маърифатга интилишини тасвирлайди.
- «Бизнинг роман»1963 · Қисса
Ёшлар ҳаётига бағишланган қисса.
- «Инсон ҳусни»1965 · Ахлоқ ҳақида китоб
Одоб-ахлоқ масалаларига бағишланган китоб.
- «Одамийлик қиссаси»1972 · Қисса
Ахлоқ ва одоб ҳақидаги қисса.
- «Қизлар дафтари»1980 · Қисса
Ёшлар ахлоқи, оиладаги тотувлик ва ўзаро ҳурмат ҳақида.
- «Ўзингдан кўр»1986 · Қисса
Ёшлар ахлоқи ва оилавий муносабатлар ҳақидаги сўнгги асарларидан бири.
Асарлар
- «Тирилиш» (1938)Таржима
Лев Толстойнинг романи.
- «Анна Каренина»Таржима
Лев Толстойнинг романи; «Тирилиш»дан кейин ўзбекчага ўгирган.
- «Инсон тақдири»Таржима
Михаил Шолоховнинг қиссаси.
- «Сўна»Таржима
Этел Лилиан Войничнинг романи.
- «Чолиқуши»Таржима
Рашод Нури Гунтекиннинг романи.
- «Сирли орол»Таржима
Жюл Верннинг романи.