Раҳмат Файзий

Раҳмат Файзий (асл исм-шарифи Раҳмат Файзиевич Файзиев) 1918-йил 10-сентабрда Тошкентнинг Бешёғоч даҳасида ҳунарманд оиласида дунёга келган. Мактабни битиргач, Тошкент темир йўли қошидаги фабрика-завод ўқувчилари мактабида, кейин электромеханика техникумида ўқиган.

Матбуотдаги йўли 1937-йилда болалар газетаси «Ленин учқуни»дан бошланган: дастлабки шеърлари, лавҳа ва очерклари ҳам ўша йилларда газета саҳифаларида чиққан. Бир йил ўтиб «Ёш ленинчи»га ўтган, 1943-йилда Ўрта Осиё ҳарбий округининг газетасида, 1944–1951-йилларда «Қизил Ўзбекистон»да ишлаган. 1951–1954-йилларда «Шарқ юлдузи» журналида бўлимга мудирлик қилган, 1957–1959-йилларда «Ўзбекистон маданияти» газетасига муҳаррирлик қилган.

Насрдаги илк китоблари урушдан кейин нашр этилган. 1951-йилда «Тўй тўёнаси» тўплами ва Мирзачўлни ўзлаштираётган ёшлар ҳақидаги «Чўлга баҳор келди» қиссаси чиққан; ёзувчи кейинроқ бу қиссани қайта ишлаб, 1972-йилда роман сифатида нашр эттирган. Ундан сўнг «Повест ва ҳикоялар» (1954), «Шоҳи дарпарда» (1958), «Кишиларимиз қиссаси» (1962) тўпламлари босилган. «Текин музқаймоқ», «Менинг бобом», «Чўнтак», «Нафиса» каби ҳикояларини болалар учун ёзган.

1962–1965-йилларда «Ўзбекфилм» киностудиясида ссенарий-муҳаррирлик ҳайъатининг бош муҳаррири бўлган. Унинг ссенарийси асосида режиссёр Шуҳрат Аббосов 1962-йилда «Сен етим эмассан» филмини суратга олган. Филм Иккинчи жаҳон уруши йилларида турли миллатларга мансуб етим болаларни ўз уйига олган тошкентлик темирчи Шоаҳмад Шомаҳмудов ва унинг рафиқаси Баҳри Акрамова оиласи ҳақида ҳикоя қилади. У 1963-йилда Франкфурт-Майндаги халқаро кинофестивалда мукофот олган, 1964-йилда Ленинградда ўтган I Бутуниттифоқ кинофестивалида эса Раҳмат Файзийнинг иши энг яхши ссенарий деб топилган. 1964-йилда унинг ссенарийси бўйича Али Ҳамроев «Ёр-ёр» («Қайдасан, Зулфиям?») мусиқий комедиясини суратга олган.

Шомаҳмудовлар мавзусига ёзувчи йирик насрда қайтган: 1969-йилда ёзилган «Ҳазрати инсон» романи темирчи Маҳкам ота ва Меҳринисо опа образлари орқали ўша оиланинг қисматини тасвирлайди. Роман рус тилида «Его величество Человек» номи билан чиққан, Бутуниттифоқ касаба уюшмалари марказий кенгаши ва СССР Ёзувчилар уюшмаси мукофотига сазовор бўлган, немис, словак, араб, ветнам ва қозоқ тилларида ҳам нашр этилган. 1975-йилда «Таъзим» очерк ва ҳикоялар тўплами босилган. 1960–1970-йилларда «Ўзбекистон хотин-қизлари» ва «Саодат» журналларида донишманд кампир Ростонбуви тилидан аёллар ҳаёти, оила ва фарзанд тарбияси ҳақида мақолалар эълон қилган; бу образга ёзувчининг ўз бувиси асос бўлган.

1965–1974-йилларда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси бошқаруви раисининг ўринбосари, 1972-йилдан СССР Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг аъзоси бўлган. 1974-йилдан Бутуниттифоқ муаллифлик ҳуқуқлари агентлигининг (ВААП) Ўзбекистон бўлимига раҳбарлик қилган. 1968-йилда унга «Ўзбекистон ССР санъат арбоби», 1978-йилда «Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси» унвонлари берилган; 1977-йилда Полша Халқ Республикасининг хизмат кўрсатган маданият арбоби унвонини олган. 1978-йил сентабрда Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.

Раҳмат Файзий 1988-йил 18-ноябрда Тошкентда вафот этган. Тошкентдаги кўчалардан бири унинг номи билан аталади. 2025-йил 28-октабрда Камолиддин Беҳзод номидаги Шарқ миниатюра санъати музейида ёзувчининг ҳаёти ва ижодига бағишланган «Ҳазрати инсон» кўргазмаси очилган: унда қўлёзмалари, оилавий суратлари ва романининг хорижий нашрлари намойиш этилган.