Asosiy qismga o'tish
Saidrizo Alizoda

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Saidrizo Alizoda

Yozuvchi · Samarqand

Samarqandlik jadid ma'rifatparvar, jurnalist, noshir va tarjimon; «Sharq mash'ali» jurnali muassisi, 1937-yilda qatag'on qilingan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Pedagog, Publitsist
Hayot yillari:
15 fevral 1887(58 yosh) ♒ — 24 dekabr 1945
Tug'ilgan joy:
Samarqand
Otasi:
Mirmuhsin

Biografiya

Saidrizo Alizoda Samarqandning Bog'ishamol mahallasida, 1887-yilning 15-fevralida dunyoga kelgan. Otasi Eronning Xuroson viloyatidan Buxoro orqali Samarqandga ko'chib kelgan, ipak va gilam savdosi bilan shug'ullangan. Saidrizo olti yil Samarqandda madrasa ta'limini olgan, yangi usul maktabida ozarbayjonlik ma'rifatparvar Shayx Abulqosim qo'lida o'qigan, so'ng otasiga gilam savdosida yordamlashgan.

Rus ofitseri bilan tanishuvi uning rus tilini o'rganishiga yordam bergan; u Demurov bosmaxonasida harf teruvchi bo'lib ishga kirgan va umrbod matbuotga sodiq qolgan. O'zbek, tojik va rus tillarida gazeta-jurnallarga maqolalar yozgan, Mahmudxo'ja Behbudiyning «Oyina» jurnali va «Samarqand» gazetasida uning yaqin hamkori bo'lgan, 1914-yilda o'z hisobidan o'zbekcha «Telegraf xabarlari» varaqasini chiqargan.

1917-yilda «Hurriyat» gazetasida tarjimon va muxbir bo'lgan, «Sharq» gazetasiga muharrirlik qilgan. 1919-yilda forsiy-tojikcha «Sharq mash'ali» haftalik jurnalini tashkil etib, boshqargan; uning adadi to'rt mingga yaqin bo'lib, jurnal Markaziy Osiyodan tashqari Afg'oniston, Eron, Turkiya, Hindiston va ayrim arab mamlakatlariga tarqalgan. 1922-yildan «Zarafshon» gazetasida bo'lim mudiri, «Ovozi tojik» gazetasi asoschilaridan biri va uning mas'ul kotibi bo'lgan. Maqolalari va felyetonlari Bahlul, Zambur, Ranjbar, Bog'ishamoliy, Shapaloq kabi yigirmaga yaqin taxallus ostida bosilgan.

Ma'rifatchilik faoliyati ham kengdir: kambag'al dehqon bolalari uchun Samarqandda maktab ochib, o'zi dars bergan; o'n bir darslik tuzgan — ular orasida «Ilmi fazo», «Tabiat», «Handasa», «Riyoziyot», «Jug'rofiya», «Tarix», «Turkiy alifbo» va «Sarfi arab» bor; o'zbek maktablari uchun «Birinchi yil» alifbosini yozib, bepul tarqatgan. 1933–1934-yillarda 61 ming so'zli ikki jildlik ruscha-tojikcha lug'at nashr ettirgan, 1933–1937-yillarda Samarqand davlat universitetida arab va fors tillaridan dars bergan.

Tarjimon sifatida Pushkinning «Kapitan qizi», «Dubrovskiy», «Yevgeniy Onegin», Tolstoyning «Tirilish», Gogolning «Revizor», Qodiriyning «O'tgan kunlar» va «Mehrobdan chayon» asarlarini tojik va fors tillariga o'girgan; Ibn Sino, Firdavsiy, Nizomiy, Fuzuliy va Navoiy asarlaridan rus tiliga tarjimalar qilgan. Lohurda nashr etilgan tarixiy, diniy va ilmiy asarlari (1923–1933) uzoq vaqt noma'lum bo'lib kelgan.

1937-yil dekabrida siyosiy ayblov bilan hibsga olingan (Vikipediyada — josuslikda ayblangan). Sakkiz yil Samarqand, Toshkent, Tobolsk va Vladimir qamoqxonalarida saqlangan va 1945-yil 24-dekabrda Vladimir qamoqxonasida sil kasalidan vafot etgan. 1987-yilda nabirasi Farhod Alizodaning sa'y-harakati bilan xoki Samarqandga keltirilib, Panjob qabristoniga dafn etilgan. Samarqandda uning uy-muzeyi (1998-yil noyabridan), nomi berilgan mahalla va ko'cha, shuningdek maktab bor.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1887
    Tug'ilgan

    Samarqandda, Bog'ishamol mahallasida.

  2. 1904–1906
    Dastlabki risolalari

    «Nizomnoma» (1904) va «Risolat ul-ittihodiya» (1906) risolalari bilan tanilgan.

  3. 1905–1907
    Bosmaxonada harf teruvchi

    Demurov bosmaxonasida ishlagan; matbuot bilan shu yerda tanishgan.

  4. 1913–1915
    «Oyina» jurnalida hamkorlik

    Behbudiy bilan yaqin hamkor bo'lgan.

  5. 1914
    «Telegraf xabarlari»

    O'zbek tilidagi varaqani o'z hisobidan chiqargan.

  6. 1917–1920
    Alifbo va darsliklar

    O'zbek va tojik maktablari uchun «Alifbe» kitoblarini tuzib nashr ettirgan.

  7. 1917
    «Hurriyat» va «Sharq» gazetalari

    «Hurriyat»da tarjimon va muxbir, «Sharq»da muharrir.

  8. 1919
    «Sharq mash'ali» jurnali

    Forsiy-tojikcha haftalik jurnalni tashkil etgan va boshqargan.

  9. 1922
    «Zarafshon» gazetasi

    Bo'lim mudiri; «Ovozi tojik» gazetasining asoschilaridan biri.

  10. 1933–1937
    Samarqand davlat universiteti

    Arab va fors tillaridan dars bergan.

  11. 1933–1934
    Ruscha-tojikcha lug'at

    61 ming so'zli ikki jildlik lug'atni nashr ettirgan.

  12. 1937
    Hibsga olinishi

    Dekabrda siyosiy ayblov bilan hibsga olingan.

  13. 1945
    Vafoti

    24-dekabrda Vladimir qamoqxonasida sil kasalidan vafot etgan.

  14. 1987
    Xokining Samarqandga keltirilishi

    Panjob qabristoniga dafn etilgan.

  15. 1998
    Uy-muzeyi

    Samarqandda uy-muzeyi noyabr oyidan faoliyat boshlagan.

Asarlar

  • «Nizomnoma» (1904)
    Risola
  • «Risolat ul-ittihodiya» (1906)
    Risola
  • «Ilmi hisob» (1906)
    Darslik

    Jadid maktablari uchun arifmetika darsligi.

  • «Sarfi arab»
    Darslik

    Arab tili grammatikasi darsligi.

  • «Birinchi yil»
    Alifbo

    O'zbek maktablari uchun alifbo, bepul tarqatilgan.

  • «Alifbe» (1917)
    Alifbo

    O'zbek va tojik maktablari uchun alifbo kitoblari.

  • «Saodat asri»
    Roman
  • Ruscha-tojikcha lug'at (1933)
    Lug'at

    Ikki jildlik, 61 ming so'zli lug'at (1933–1934).

  • Pushkin, «Kapitan qizi» va «Dubrovskiy»
    Tarjima

    Tojik tiliga tarjima.

  • Qodiriy, «O'tgan kunlar» va «Mehrobdan chayon»
    Tarjima

    Tojik tiliga tarjima.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Saidrizo Alizoda biografiyasi (1887–1945) — Yozuvchi | Shaxs.uz